بين عمل و جزا ، يك نحو مناسبت و مشابهت است ، بلكه جزا در طول عمل و فرع بر عمل است و بلكه جزا عين عمل است ؛ قرآن كريم مىفرمايد : « جَزاءً وِفاقاً » « 8 » جزاء موافق اعمال و عقائد است ، وفاق مصدر دوم باب مفاعله از وفق است ، و مفاعله بين دو چيز است يعنى عمل را با جزاء و جزاء را با عمل موافقت است ، و بين اين اصل و فرع ارتباطى عجيب برقرار است . دستور العمل انسان‌ساز ، فقط قرآنست كه منطق وحى است : « إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ » « 9 » ، ما مطابق دستور اين كتاب الهى ، حركاتى اين سوئى داريم كه اعراض‌اند ، اما سرّ قرآن كه صورت عينيّه انسان كامل است ، چنان كه نوشته آن صورت كتبيّهء انسان كامل است ، حقائق نوريه است كه فوق مقوله جوهر و عرض است ، هرچند كه عوالم حكايت از يكديگر مىكنند و صور كتبيه و عينيه ، مثال يكديگرند ، صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى ، هر كس كه بهر اندازه از صورت عينيه قرآن را دارا است به همان اندازه صاحب ولايت است ، و به همان حدّ خود را ساخته است ، و به همان مقدار قرآنست ، و به همان قدر انسان است . اين مقام به دانائى مفاهيم اسماء الهى و آيات قرآنى نيست ؛ بلكه به دارائى آنها است . جناب ثقة الاسلام كلينى در كتاب شريف اصول كافى از امام صادق عليه السلام ، روايت فرموده است كه شخصى همراه حضرت عيسى عليه السلام ، بود تا به دريا رسيدند و با حضرت بر روى آب راه مىرفتند و از دريا ميگذشتند . اين جانى است كه بر آب تصرف مىكند ، اين همان جان است كه مرده را زنده مىكند ، و ابراء اكمه و ابرص مىنمايد ، و جانهاى مرده را زنده مىكند و حيات مىدهد ، و هر كسى كه به تعليم معارف حقه ، نفوس را احياء مىكند عيسوى مشرب است . آن شخص ديد كه بر روى آب مثل زمين هموار عبور مىكنند ، در عين عبور به اين فكر افتاد كه

--> ( 8 ) . سوره نبأ / 26 . ( 9 ) . سوره اسراء / 10 .