و ابن عباس ماء در اين آية ، « أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً » ، را به علم تفسير نموده است ؛ زيرا كه علم سبب حيات ارواح است ، چنان كه آب سبب حيات اشباح . اين نهال وجود انسانى كه به فعليت رسيده است ، تمام شئون زندگيش ، و همه ثمرهء شجرهء وجودش انسانى است ، آرى اگر اين نهال غذايش انسانى شد ، ميوه‌اش نيز انسانى خواهد شد . زيد شحّام ، حضرت امام باقر عليه السلام را از تفسير اين آيه كريمه « فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ » « 2 » ، سئوال كرده است كه طعام انسان چيست ؟ امام در جواب فرمود : بنگرد علمش را از كجا تحصيل مىكند : « باسناده عن زيد الشحّام ، عن ابى جعفر عليه السلام ، فى قول اللّه عز و جل فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ ، قال : قلت ما طعامه ؟ قال : علمه الذي يأخذه عمن يأخذه » « 3 » . اين آيه ، طعام را بر روى انسان برده است ، و انسان من حيث هو انسان ، غذاى او علم و عمل صالح است كه علم و عمل ، انسان‌پرور و انسان‌سازند . بايد بين غذا و مغتذى ، سنخيت بوده باشد ، غذا گيرنده كه انسان شد ، غذاى مسانخ و مجانس او يعنى طعام او علم است ، گوش انسان دهان جان او است بايد دقت داشت كه اين دهان از كدامين سفره ارتزاق مىكند . جانور فربه شود ليك از علف * آدمى فربه ز عزّ است و شرف آدمى فربه شود از راه گوش * جانور فربه شود از حلق و نوش مهم‌ترين و اساسىترين كارى كه ما در امتداد زمانى خود داريم ، اين است كه خودمان را درست بسازيم . هيچ كارى براى انسان مهم‌تر از درست ساختن خودش نبوده و نيست ، و هيچ عمل در قدر و قيمت بدان نمىرسد ، و به

--> ( 2 ) . سوره عبس / 24 . ( 3 ) . اصول كافى ، ج 1 / 39 .