در سرّ خود است عارف است ، و بعضى از اين اقسام سه‌گانه با بعضى ديگر تركيب مىشود . عارف ، مستغرق در محبّت و معرفت حقّ است ، همواره حريم دل را مواظب است ، نيّت خلاف و گناه در دل عارف راه ندارد . آن كه نيت گناه كرده است ، هرچند كه به فعل آن دست نيافته است ، دل را از دست داده است ، و اگر به فعلش هم دست يافت ، فقه براى او حكمى دارد ، سارق كه به نيّت سرقت از خانه‌اش بيرون شد ، و به هدف پليدش نرسيد ، احكام سارق بر او جارى نيست ، و لكن عذابى و نكالى شديدتر از قطع يد بر جان خود وارد نموده است ، « وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ » « 22 » اگر آنچه را كه در نفس شما است ، آشكار كنيد ، و يا پنهان بداريد ، خداوند شما را بدان محاسبه مىكند . امام صادق عليه السلام فرمود : نگاه به گناه نكنيد كه كوچك است ، به بينيد گناه چه كسى را مىكنيد . علماى ما فرموده‌اند : همهء گناهان ذنوب كبيره‌اند ، و صغيره ، به قياس و نسبت بعضى از آنها با بعضى ديگر است . اين مطالب نمونه‌اى از فرمايشات كتاب و سنت و علماى دين است . بهتر از اينان چه كسى را سراغ داريد ، غير از اين منطق وحى ، يعنى قرآن مجيد در روى زمين چه كتابى را مىشناسيد ، كه منطق وحى باشد ، جز اين كتاب چه كتابى را انسان‌ساز و مدينهء فاضله‌ساز مىدانيد ، اگر كسى آگاهى دارد خبر دهد ، ما كه هرچه جستيم هيچ نيافتيم . شيخ در اواخر الهيّات شفاء گويد : اگر اين افعال را - يعنى آداب و احكام اسلام را - كسى كه معتقد به وحى هم نباشد انجام دهد ، فائز خواهد بود ، تا چه رسد به كسى كه آن را از جانب خداوند معتقد است . به راستى اگر با قطع نظر از ديندارى ، احكام اسلام در متن اجتماع پياده

--> ( 22 ) . سوره بقره / 284 .