از قديم الدهر سلسله جليله حكماى إلهى كه به منزلت مدارك باطنه قوه عاقله انسان كبير شرع و دين‌اند ، در تجرّد نفس ناطقه و بقاى آن بعد از ويرانى و تباهى بدن عنصرى بحث كرده‌اند ؛ و بسى رسائل جداگانه در معرفت نفس نوشته‌اند ، و معرفت نفس را مرقات معرفت ربّ شناخته‌اند ، و باب كليّه معارف دانسته‌اند ، و جميع ما فى الكون را مظاهر صفات نفس يافته‌اند ، و راسخان در حكمت متعاليه معرفت نفس را معرفت ربّ گفته‌اند . در معرفت نفس از قديم و حديث ، كتب و رسائل بسيار نوشته‌اند ، و ما برخى از آنها را به عنوان نمونه در اينجا نام مىبريم : 24 . يكى از رسائل بسيار سودمند سخنان ادريس نبى عليه السّلام در سيزده فصل به نام « ينبوع الحياة » - يعنى چشمه زندگانى - در معاتبت و زجر و نصيحت نفس به خطاب أى نفس ، اى نفس است . اين رساله به قلم تواناى حكيم متألّه جناب بابا افضل كاشى - رضوان اللّه عليه - كه از اجلّه علماى اسلام و از اعاظم حكماء و عرفاء است به فارسى ترجمه شده است ، و در عداد رسائل و مصنّفات وى در دانشگاه تهران به طبع رسيده است . 25 . معلم اول ارسطو رساله‌اى در نفس نوشته است ، و باز آن را جناب بابا افضل كاشى از عربى به پارسى ترجمه كرده است . اين رساله به ترجمه ياد شده دوبار به تنهائى در سنه 1316 ه ش ، و 1333 ه ش ، با مقدمه‌اى به قلم مرحوم ملك الشعراء