پدرى بنام عقل كل و مادرى بنام نفس كل است ، هرچند اين مولود كريم الأبوين جسمانيّة الحدوث است يعنى به دو حدوثش از نشأه طبيعت است ، و مركب عنصرى او كه مرتبه نازله اوست مركّب از طبايع عنصريه است ؛ و لكن حادث به حدوث بدن است نه با حدوث با بدن ، به تفصيل و بيانى تام كه در شرح عين نهم « سرح العيون في شرح العيون » تقرير و تحرير كرده‌ايم . و جناب شيخ رئيس را در شناخت اين مولود رساله‌اى به نام « حىّ بن يقظان » است كه نيك مطلوب است . تذنيب : در اين تذنيب سه مطلب را تقديم مىداريم ، يكى اين كه اندكى پيش از اين به كلام حضرت وصي جناب امام امير المؤمنين على عليه السّلام كه : « كلّ وعاء يضيق بما جعل فيه . . . » در بيان مقام فوق تجرّد نفس ناطقه انسانى ، تمسّك جسته‌ايم و شرحى باختصار تقديم داشته‌ايم ؛ اكنون غرض ما اين است كه اين كلام كامل نازل از بطنان عرش ولايت را شرحى مبسوط نموده‌ايم و آن را كلمه 110 كتاب « هزار و يك كلمه » قرار داده‌ايم ، و هم آن را در اوّل فصل چهارم همين كتاب « گنجينه گوهر روان » به عنوان مزيد استبصار به پيشگاه مبارك اهل فحص و تحقيق تقديم مىداريم ، و اگر تكرارى در برخى از عبارات و اشارات توهّم شود نفاست مطلب جبران مىكند . مطلب دوم اين كه استاد بزرگوارم حضرت علّامه ذوالفنون حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى - رفع اللّه درجاته - را در شرح فارسى تجريد الاعتقاد خواجه طوسى - رضوان اللّه عليه - بيانى بسيار مفيد در معرفت نفس است كه نقل قسمتى از آن در مفتتح « گنجينه گوهر روان » بعنوان مزيد استبصار در روانشناسى بسيار شايسته و بايسته مىنمايد ؛ پس بدان كه مسأله پنجم فصل چهارم مقصد دوم تجريد ياد شده در تجرّد نفس ناطقه است ، و جناب خواجه هفت برهان در تجرد آن ذكر فرموده است ، حضرت استاد در شرح مسأله ياد شده گويد « 1 » : « مسئله پنجم - شارح علّامه فرمود : مردم در ماهيّت نفس اختلاف نمودند كه آيا

--> ( 1 ) . ص 247 از همين اثر .