حسن حسن زاده آملى
10
رساله وحدت از ديدگاه عارف و حكيم (فارسى)
گفتن ، دم بر آورد و تفوه بدان بنمايد ؟ آن كيست كه در آستانه عرشى منزلت هر يك از آنها سر تكريم و تعظيم فرود نمى آورد و به عجز و قصور خود اعتراف نمى كند كدام عارف متاله و حكيم متبحر در حكمت متعاليه ، در برابر خطبه يكصد و هشتاد و چهار نهج البلاغه كه جناب سيد رضى رضوان الله عليه در عنوان آن فرمود : و تجمع هذه الخطبه من اصول العلم ما لا تجمعه خطبه ، انگشت حيرت به دندان نمى گيرد ، و يا سر به گريبان فكرت فرو نمى برد و همچنين در تمام موضوعات اصول عقايد انسانى از مبدا تا معاد ، و عيون مسائل مدينه فاضله در جميع ابعاد سياسات ، و فروع نواميس الهى از طهارات تا ديات و رؤوس فضائل انسانى در تمام شئون اخلاق و آداب ، و امهات مقامات عرفانى از تجليه تا فنا ، چه كسى در غير ملت اسلام عشر عشرى از اعشار آنچه را كه منطق وحى حضرت ختمى مرتبت و اهل بيت طهارت و عصمت او ، كه تبيان آيات قرآنى و مبين حقائق اسماء فرقانىاند فرمودهاند ، نشان دارد شيخ رئيس در اواخر الهيات شفاء گويد : و هذه الافعال لو فعلها فاعل و لم يعتقد انها فريضه من عند الله و كان مع اعتقاده ذلك يلزم فى كل فعل ان يتذكر الله و يعرض عن غيره لكان جديرا بان يفوز من هذا الزكاء بحظ فكيف اذا استعملها من يعلم ان النبى من عند الله تعالى و بارسال الله تعالى و واجب فى الحكمه الا لهيه ارساله و ان جميع ما يسنه فانما هو مما وجب من عند الله ان يسنه و ان جميع ما يسنه من عند الله تعالى ( 4 ) خلاصه گفتار جناب شيخ رئيس قدس سره اين كه : اگر اين افعال را يعنى آداب و احكام اسلام را كسى كه معتقد به وحى هم نباشد انجام دهد ، رستگار خواهد بود تا چه رسد به كسى كه آن را از جانب خداوند متعال معتقد است به راستى اگر با قطع نظر از ديندارى ، احكام اسلام در متن اجتماع پياده شود آن اجتماع مدينه فاضله خواهد شد تا چه رسد كه تعبد به شرع و اعتقاد به ثواب و عقاب هم بر آن مترتب باشد اين علماى بزرگ اسلام كه مفاخر عالم علماند ، و مصنفات ارزشمند آنان در تمام ابعاد علوم و كمالات انسانى و اجتماعى ، سبب تاسيس كتابخانه ها و مايه قيمت و