و فردانيته ، هو الموجود المنبسط الذى يقال له العماء الخ . « 1 » در حديث عماء خلق پس از وجود منبسط مسمى به عماء است و شيخ اكبر درباب ششم فتوحات به هباء نيز تعبير كرده است و گفت : هذا اول موجود فى العالم و قد ذكره على بن ابى طالب رضى الله عنه و سهل بن عبدالله التسترى رحمه الله و غير هما من اهل التحقيق اهل الكشف و الوجود . عارف جليل صائن الدين على بن تركه رساله اى موجز در شرح حديث عما دارد كه در چهارده رساله او به طبع رسيده ، و برخى ديگر از اعاظم نيز آن را شرح كرده اند كه هنوز به زيور طبع متحلى نشده است . حكيم بزرگوار اقدام انكسيمانس Anaximenes ملطى « 2 » صادر نخستين را تعبير به عنصر كرده است و آن را بر عقل مقدم داشت . و برخى از حكماى پيشين يونان عنصر را به اول موصوف كرده اند ، اعنى عنصر اول گفته اند ، صدرالمتألهين در جواهر و اعراض اسفار « 3 » از انكسيمانس چنين نقل كرده است : ابدع الواحد بوحدانيته صورة العنصر ثم العقل انبعث عنها ببدعة البارى ء فرتب العنصر فى العقل الوان الصور على قدر ما فيها من طبقات الانوار و اصناف الاثار و صارت تلك الطبقات صورا كثيرة دفعة

--> ( 1 ) ص 193 ، ج 1 ، رحلى . ( 2 ) متولد حدود ، 540 ق م . ( 3 ) ص 164 ، ج 2 ، ط رحلى .