سال‌به‌سال بلكه ماه‌به‌ماه و روزبه‌روز در ترقى و تكامل‌اند . مثلا جناب شيخ رئيس در قانون در عمل جراحى كليه سنگ گرفته گويد : و قد يتصدى قوم لاخراجها ، - يعنى اخراج حصات كه سنگ كليه باشد - من الخاصرة و من الظهر و هو خطر عظيم و فعل من لا يعقل له . . . . « 1 » و امروز عمل شديدتر از آن مىكنند و كليه را مىگيرند و كليه ديگر را پيوند مىدهند و هيچ خطرى روى نمىآورد و فعل آن هم فعل عاقل است نه فعل من لا يعقل در اينجا مسأله‌اى فقهى روى آورد كه گفته آيد . و نيز جناب بوعلى در قانون در بيمارى سرطان گويد كه سرطان را مجروح نكنند كه قطع عضو سرطان گرفته موجب زيادتى شر مىشود و در عضو ديگر پديد مىآيد « 2 » كه اين دستور هنوز تا امروز در حدى به قوت خود باقى است . يكى از شگفتيهاى بسيار چشمگير جناب استادم حضرت علامه ذوالفنون آية اللّه حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى رضوان اللّه تعالى عليه در اثناى تدريس موضوع بيهوش كردن بيمار و به هوش آمدن آن بود كه در كتب قدماء و عمل جراحى آنان سابقه ندارد . و لكن بايد انصاف داد كه دانشمندان پيشين را در ترقى و تكامل علوم حقى عظيم و اهميتى بسزا است چه هر سابقى معد و كارگشاى لاحق در رشته‌هاى علوم است و در حقيقت اساس و پايه طب امروز همان طب ديروزى است همانند ساير علوم از رياضى و هيئت و غيرهما . بويژه پيشينيان را در اهتمام به گياه شناسى و بيان خواص آنها و تعريف ضار و نافع اغذيه و درمان به ادويه گياهى و پشتكار به فنون تجربى در معرفت به فوائد و

--> ( 1 ) . قانون كتاب سوم ، ج 2 ، ص 258 ، ط رحلى سنگى . ( 2 ) . قانون كتاب چهارم ، ص 70 - 71 ، ط رحلى سنگى .