حسن حسن زاده آملى

329

ده رساله فارسى (فارسى)

فلك قمر كه قريب‌تر به ارض است ، و - د - مركز قمر . و - ر ح - فلك عطارد كه به نسبت اول از ارض بعيد است ، و - ر - مركز عطارد . و - ط ك ل م - فلك اعلى . و خارج كنيم از - ح - خط - ح د ط - كه بر مركز قمر و عطارد مرور كرده تا فلك اعلى بنقطه - ط - منتهى شود . پس - ط - موضع حقيقى قمر و عطارد باشد . و فرض كنيم بر سطح ارض - ا - را بصر ، و خارج كنيم خط - ا د - را تا بر نقطه - ل - از فلك اعلى منتهى شود ، و - ل - موضع مرئى قمر باشد ، و - ط ل - قوس اختلاف منظر قمر . بعده خارج كنيم خط - ا ر - را تا بر نقطه - ك - از محيط فلك اعلى منتهى شود ، پس - ك - موضع مرئى عطارد باشد ، و قوس - ط ك - اختلاف منظرش كه اقل از اختلاف منظر قمر است ، شكل 17 . و از قوانينى كه مقدار اختلاف منظر معلوم مىشود اختلاف منظر قمر زائد از اختلاف منظر عطارد يافته شده است ، و اختلاف منظر عطارد زائد از اختلاف منظر زهره . اختلاف منظر شمس بغايت قليل است كه آن را حسّ رصدى درك نمىكند مگر مقدار آن از روى حساب معلوم شده است . و از اين اختلافات مناظر مبرهن است كه فلك عطارد بعيد است از ارض نسبت به فلك قمر ، و فلك زهره بفلك عطارد ، و فلك شمس نسبت بفلك زهره .