حسن حسن زاده آملى
323
ده رساله فارسى (فارسى)
سطح فلك اعلى شده است ، پس - ه - موضع مرئى كوكب بود . و - ا و - خطى كه از مركز عالم بموازات خطّى كه از موضع ناظر به مركز كوكب گذشته است و منتهى بسطح فلك اعلى شده است يعنى خط - ب ح ه - ، از مركز عالم بيرون آمده است و منتهى بفلك اعلى شده است . حالا گوييم كه : در شكل 15 ، مثلا چون - د - موضع حقيقى كوكب است ، و - ه - موضع مرئى آن ، و - د ه - قوس اختلاف منظر است ، و مطلوب دانستن زاويه اختلاف منظر است كه زاويه - د ح ه - است كه مقدّر اين زاويه ، قوس اختلاف منظر خواهد بود . و مىدانيم كه زاويه - د ح ه - زاويه مركزى قوس اختلاف منظر نيست بلكه زاويه مركزى قوس اختلاف منظر در - ا - كه مركز عالم است ، متحقق است كه در شكل 7 گفتهايم . و لكن نيز مىدانيم كه چون - ا و - موازى - ب ه - است ، و خط - د ا - قاطع آن دو ؛ و در شكل 8 دانستهايم كه دو زاويه متناظر اعنى دو زاويه - د ح ه ، د ا و - با هم مساوىاند و زاويه - د ا و - زاويه مركزى سطح فلك اعلى است ، و خط - ا د ، ا و - هر يك نصف قطر آن پس قوس مقدّر زاويه اختلاف منظر قوس - د و - خواهد بود ؛ لذا فرمودهاند : زاويه اختلاف منظر زاويهايست در مركز عالم ، الخ . چغمينى در الملخّص فى الهيئة اختلاف منظر را چنين تعريف كرده است : اختلاف