حسن حسن زاده آملى
288
ده رساله فارسى (فارسى)
اين دستور قديمى طبق اصول علمى بوده ولى انجام آن براى همه كس و در همه حال و به سرعت مقدور نبوده ، كسانى كه هندسه ندانند نمىتوانند از آن استفاده كنند . بنده سابقا در موقع مسافرت به وسيلهء يك نقشه پنج قطعهء عالم و قطبنماى معمولى سمت تقريبى مكه را در هر شهر پيدا مىكردم ولى تابستان 1331 در آمريكا بر آن شدم كه قبلهنماى مغناطيسى تعبيه كنم كه قبلهيابى را تسهيل و براى همه كس حتى بىسوادها ممكن سازد . گرچه از قديم عوام الناس قطبنما را به نام قبلهنما مىخواندند ولى بر اهل معرفت پوشيده نيست كه قطبنما جهت قطبين مغناطيسى زمين را نشان مىدهد و چون حساب قبله سابقا نسبت به جهات جغرافيايى شده و انحراف مغناطيسى كه بعدا توضيح داده مىشود در نظر گرفته نشده بود لذا قطبنما قبله را نمىتوانست صحيحا نشان دهد . براى انجام منظور فوق در مدت 15 ماه قسمت زيادى از ساعات تعطيل و فراغت از كار ادارى را وقف استخراج و محاسبات مربوط به قبلهء قريب يكهزار شهر نموده ، اكنون نتيجه در چند نوع قبلهنماى مغناطيسى به معرض استفاده گزارده مىشود . 2 - محاسبات : محاسبات اين قبلهنما شامل دو قسمت بوده ، يكى استخراج قبله نسبت به نصفالنهار هر محل و ديگرى محاسبهء انحراف مغناطيسى هر مكان . ا : استخراج را به طرق متعدد مىتوان انجام داد ( به وسيلهء دايره هنديه يا
--> نقطهء جنوب است . پس بين هر دو نقطه را نود قسمت كرده ، خط بكشد هر خط درجه مىشود ، آنوقت انحراف قبله آن شهر را از جدول اين تقويم پيدا كرده ببيند چند درجه است به همان اندازه از نقطهء جنوب شماره كند تا خط قبله معلوم شود .