در اين شكل فرض شود - ا - قطب شمال جغرافيائى ، و - ب - قطب شمال مغناطيسى ( كه بنابر قاعدهء جذب و دفع قطبهاى مغناطيسى ، قطب جنوب مغناطيسى زمين است ) و - ح - قطب جنوب جغرافيايى و - د - قطب جنوب مغناطيسى ( كه بنابر قاعده ياد شده ، قطب شمال مغناطيسى زمين است ) و هر يك از - ه - ، - و - عقربه‌هاى مغناطيسى قطبنما كه در جهت قطب مغناطيسى قرار گرفته‌اند ، و هر يك از دو زاويه - اه ب - ا و ب - زاويه انحراف مغناطيسى دو نقطه - ه - ، - و - است . و دانسته شده است كه انحراف مغناطيسى در جائى شرقى و در جايى غربى و در جايى صفر است كه انحراف منتفى است و لا جرم دو خط - اه - ، - ب ه - با هم منطبق و متحد خواهند بود . و - ح ط - محور مغناطيسى ، و - ر ى - محور چرخش مغناطيسى . اين زاويه انحراف در هر نقطه‌اى بر روى زمين مشخص شده است ، و با توجه و آگاهى به اندازه زاويه انحراف مغناطيسى ، امتداد شمال و جنوب جغرافيايى را كه خط زوال - يعنى خط نصف‌النهار - كه در سطح دائره نصف‌النهار است و عمود بر خط مشرق و مغرب خواهد بود ، در هر نقطه بر روى زمين از طريق قطبنما به خوبى مىتوان مشخص كرد . انحراف مغناطيسى با ابزارى به نام انحراف سنج مغناطيسى اندازه‌گيرى مىشود . شدت ميدان مغناطيسى با واحدى به نام گاوس « 1 » بيان مىشود . كارل فريدريش گاوس رياضيدان و منجم آلمانى واحدى براى القاى مغناطيسى پيشنهاد كرد كه به نام وى ناميده شد « 2 » . تبصره : در معرفى « قبله‌نماى مغناطيسى » چنان‌كه دانسته شد با آگاهى به اندازه

--> ( 1 ) . Gauss ( 2 ) . دائرة المعارف فارسى مصاحب در لغت گاوس ، صفحه 2363 و 2364 .