حسن حسن زاده آملى
267
ده رساله فارسى (فارسى)
اختلاف امر غريبى است كه تاكنون سبب او معلوم افكار حكماء و منجمين فرنگستان نشده است ، ولى هميشه در اين خيالند كه به رأى رزين و عقل متين حل آن مشكل را كرده دامن مقصود را به كف آرند « 1 » . بيان : آنكه گفته است : « در آن كاغذ سى و دو نقطهء قطبنما كشيده شده است » عدد سى و دو بدينسبب است كه به 12 درجه ، 12 درجه ، قسمت شده است كه سى تا 12 درجه 360 درجه است ، و تقسيم محيط دائره به سى تا 12 درجه ناچار مستلزم سى و دو نقطه خواهد بود ، فتبصر . و به اقسام گوناگون ديگر نيز مدرج كردهاند . در ماده « قطبنما » از لغتنامه دهخدا در تاريخچهء قطبنما آمده است كه : بطورى كه كريمرز استاد زبان فارسى و تركى دانشگاه ليدن در مقالهاى به نام جغرافيا و بازرگانى در سلسله مقالاتى به نام ميراث اسلام زير نظر سرتماس ارنولد نوشته است مىگويد : هنگامى كه « واسكو دو گاما » پس از سياحت به دور آبهاى آفريقا در سال 1498 به سواحل شرقى آفريقا رسيد در آنجا ملاح عربى راه هند را به او نشان داد . طبق آثار و منابع پرتقالى اين عرب صاحب يك نقشه دريايى بسيار خوب و آلات دريايى قابل ملاحظهاى بوده است . اين ملاح احمد بن مجيد نام داشت . و بنا به گفته مستر برتن چنين به نظر مىرسد كه افتخار ساختن قطبنما نيز نصيب ابن مجيد گشته . گرچه به عقيده مستر برتن مخترع قطبنما ابن مجيد بوده است ، ولى خود ابن مجيد در يكى از آثار خود مخترع قطبنما را حضرت داود ( داود پادشاه ) مىشمارد .
--> ( 1 ) . جامجم ، ط 1 ، صفحه 35 و 36 .