بدان آگاهى ندارند و نمىدانند كه در تعيين سمت قبلهء بلاد انحراف مغناطيسى را كه گاهى شرقى و گاهى غربى از قطب جغرافيائى است بايد رعايت كرد . خلاصه اينكه معرفت به قطب جغرافيائى و قطب مغناطيسى زمين ، براى تحصيل خط نصف النهار حقيقى كه در امتداد قطب شمال و جنوب جغرافيائى است نه مغناطيسى ، اهميّت بسيار بسزا دارد . و براى بدست آوردن قوس انحراف قبله بلاد و خط سمت قبله ، بايد توجه داشت كه شمال و جنوب مغناطيسى با شمال و جنوب جغرافيائى اشتباه نشود . اغلب و اكثر مردم بدين مطلب توجّه ندارند . جاى بسى شگفتى است كه چگونه جناب علامه حيدر قلى سردار كابلى قدّس سرّه كه خود استاد متبحّر در علم فلك و رياضيات عاليه بوده است ، در رسالهء گرانقدر تحفة الاجلّة فى معرفة القبلة بدان اشارتى نفرموده است . اكنون در ده شماره در بيان برخى از عبارات كتاب ياد شده مرحوم شوشترى گوئيم : 1 - آن‌كه گفته است : « و از جمله آلات مصنوعه . . . » آنچه كه در تعريف دستگاه قطبنما آورده است ، بيان صورت صنعت يك نوع آن است . قطبنما را انواع گوناگون است بدين معنى كه به اشكال مختلف ساخته شده است ، چنان‌كه در حدود ده نوع صنعت قطبنما در تصرّف راقم است . يك نوع آن به نام « آيينهء گيتىنما » است كه در درس نود و پنجم كتاب دروس هيئت و ديگر رشته‌هاى رياضى آن را وصف كرده‌ايم . و عمده در انواع قطب‌نما ، عقربه مغناطيسى است كه بر صفحه‌اى مدرّج نصب شده است به گونه‌اىكه بر آن دور مىزند و در حالت سكون يك سر آن به سمت قطب شمال مغناطيسى ، و سر ديگر آن به سمت قطب جنوب مغناطيسى خواهد بود . اين عقربهء مغناطيسى در حالت سكون گاهى با خط نصف النهار كه خط زوال است مطابق است كه هر دو يك خط در سطح دائرهء نصف النهارند و هر دو خط