گوناگون رؤيت شده‌اند بيان رؤيت ذات و حقيقت آنها به ديده ظاهر نيست زيرا كه اصل وجودشان روحانى مجرد است بلكه ظهور و بروز آنها است در ظرف ادراك مدركين كه آن حقائق مجرده بدون تجافى در صقع نفس مدركين و در كارخانه وجود ايشان بصورتهاى گوناگون ظهور مىكنند كه در قرآن كريم از آن به تمثل تعبير فرمود : فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا « 1 » ، اى تصور لها كما فى مفردات الراغب . شيخ اكبر ابن عربى در باب هفتاد و سوم فتوحات « 2 » گويد : قال عيسى عليه السّلام لما قال له ابليس حين تصور له على انه لا يعرفه فقال له يا روح اللّه قل لا إله الا اللّه رجاء منه أن يقول ذلك لقوله و يكون قد أطاعه بوجه ما و ذلك هو الايمان فقال له عيسى عليه السّلام : اقولها لا لقولك لا إله الا اللّه ، الخ . و آنكه گفتيم بدون تجافى مقصود اين است كه عين خارجى ملك و وجود نفسى او كه همان ذات حقيقى او است از حقيقت خود خارج نشده است و ذات آن حقيقت تبديل به انسان نشده است كه عينى به عين ديگر قلب شود بلكه آن حقيقت در ظرف ادراك در صورت دحيه كلبى مثلا تمثل يافته است و قوه مدركى مجرده كه با حقيقت مجرد ملك ارتباط يافت آن مدرك در وعاء ادراك در قوه خيال كه خود تجرد برزخى دارد مطابق احوال نفسانيه مدرك متمثل مىشود . در احاديث متظافره متكاثره آمده است كه رسول اللّه وقتى جبرئيل عليه السّلام را به صورت دحية بن خليفه كلبى ديد « 3 » . و در سيره ابن هشام « 4 » دارد فاذا جبريل فى صورة رجل صاف قديمه فى افق

--> ( 1 ) . مريم / 18 . ( 2 ) . ص 37 ، طبع بيروت ، ج 2 ، س 4 . ( 3 ) . ص 427 ، ج 2 ، كافى مشكول . و ص 231 ، ج 14 و ص 362 ، ج 6 ، بحار ، چاپ كمپانى . ( 4 ) . ص 237 ، ج 1 .