حسن حسن زاده آملى

47

دو رساله مثل و مثال (فارسى)

مناسب است كه چند جمله از معلّم عصر جناب استادم حاج ميرزا ابوالحسن شهير بعلّامه شعرانى - رفع اللّه درجاته - نقل كنم ، آن حضرت در كتاب « راه سعادت » بحثى بعنوان « آفرينش نر و ماده از هر شيء » پيش كشيده است و فرموده است : « چند آيه‌اى كه بايد مورد إعجاب علماى طبيعى شود : علماى طبيعى اروپا ثابت كرده‌اند هر گياه نر و ماده دارد ، و باد گردى از نر منتقل به ماده مىكند و آن را آبستن مىكند ، و در سوره حجر آيه 22 است : وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ يعنى فرستاديم بادها را آبستن كننده . و در سوره رعد آيه 3 : وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ جَعَلَ فِيها زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يعنى از همه ميوه‌ها در زمين جفت نر و ماده قرار داد . ديگر در سوره و الذاريات : وَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ يعنى از هر چيز جفت نر و ماده آفريديم ( در عربى زوج بر يك تا اطلاق مىشود به اين جهت آن را تثنيه مىبندند ، و زوجين بمعنى نر و ماده است ) ، در قديم كسى از نر و ماده گياهان خبر نداشت مگر خرما . و در سوره يس آيه 36 است : سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا يَعْلَمُونَ يعنى منزّه است آنكه جفتها را آفريد همه را از آنچه زمين بروياند و از خود ايشان ( بنى نوع انسان ) و از چيزهائى كه نمىدانند . از اين آيه معلوم مىشود كه جفت بودن مخصوص به انسان و گياه نيست و چيزهايى ديگر است كه مردم آن روز نمىدانستند و علمشان به آن نرسيده بود مانند الكتريك ، و آن را هم خدا جفت آفريده است » . فروغى روش افلاطون را عام‌تر از روش سقراط معرّفي كرده است ؛ ولى بايد گفت كه نخستين طريق حكماى إلهى در پى بردن بمعارف و حقايق تزكيت نفس است ، و اگر نفس معتدل نباشد آثار او باعتدال نخواهد بود ، حتّى اگر كاتب را نفس پاكيزه نباشد خطّ او داراى شأنى نخواهد شد . مرحوم ميرعماد حسنى خطّاط ممتاز شهير كه خطّ او به عبارت « خطّ مير » ضرب المثل واقع شده است در رساله « آداب المشق »