حسن حسن زاده آملى
534
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى)
ميزان حاصل ضرب بود ضرب درست باشد ، و اگر مخالف ميزان حاصل ضرب بود خطا بود . و اگر از احد المضروبين بعد از طرح نه نه هيچ باقى نماند بايد كه از حاصل ضرب نيز هيچ باقى نماند تا عمل درست باشد و الا خطا بود . حالا كه سخن از ميزان بميان آمده و ميزان ضرب دانسته شد ، شايسته است كه به ميزان اعمال ديگر نيز آگاهى بدست آيد . بدان كه در خواص عدد نه سخن بسيار است ، و آنچه كه اكنون ما را به كار آيد اين است كه در ميزان اعمال رياضى عدد نه را بدين جهت اختصاص داده اند كه همه عشرات و مئات و غيره را چون نه نه اسقاط نمائيم صورت اصلى او برقرار ميماند ، مثلا از پنجاه بعد از اسقاط نه نه باز پنج كه صورت پنجاه است باقى ماند ، و همچنين از شصت بعد از اسقاط نه نه شش كه صورت اصلى اوست باقى مى ماند ، و بر اين قياس اعداد ديگر . در رساله فارسى حساب ياد شده در ميزان قسمت گويد : ميزان قسمت چنان بود كه ميزان خارج قسمت را در ميزان مقسوم عليه ضرب كنيم و به روى ميزان باقى را زياده كنيم اگر چيزى باقى مانده باشد ، و از وى نه نه طرح كنيم باقى مى بايد كه مناسب ميزان مقسوم بود ، و اگر از مقسوم عليه يا خارج قسمت بعد از طرح نه نه هيچ باقى نماند بايد كه ميزان مقسوم مناسب ميزان باقى از قسمت باشد ، و اگر از باقى قسمت چيزى باقى نمانده باشد بايد كه از مقسوم نيز بعد از طرح نه نه هيچ باقى نماند تا عمل صحيح باشد و الا خطا بود . انتهى . بدان كه هرگاه عددى در خودش ضرب شود ، آن عدد مضروب را جذر يا قوت