مجر مشتق است با اين كه در هيچيك از معاجم مجره را در ماده م ج ر نياورده اند ، بلكه آن را در ماده ج ر ر آورده اند . بيرجندى عبارت را از صحاح جوهرى نقل كرده است كه در ماده م ج ر آن گويد و المجرة التى في السماء سميت بذلك لأنها كأثر المجر . و در ماده م ج ر صحاح گويد : المجر بالتسكين الجيش الكثير . و هامش ياد شده معنى مجر را از صحاح نقل كرده است . نسخ تذكره را در عبارت تعليل سخت اختلاف است ، در نسخه اى چنين است : و الدائرة اللبنية اعنى المجرة سميت بها لأنها كاثر المجر و هو الخيل الذى مجر على الأرض . و در نسخه ديگر چنين : و الدائرة اللبنية اعنى المجرة سميت بها لأنها كابرد المجر و هو الحبل الذى يجر على الأرض . و در نسخه ديگر چنين : و هو الحبل الذى مجر على الأرض . و در دو نسخه ديگر چنان كه در آغاز درس نقل كرده ايم . ابن منظور در لسان العرب گويد : « المجرة : السمنة الجامدة . و المجرة شرج السماء ، يقال هى بابها و هى كهيئة القبة . و فى حديث ابن عباس المجرة باب السماء و هى البياض المعترض فى السماء و النسران من جانبيها . و المجر : المجرة . و من امثالهم : سطى مجر ترطب هجر ، يريد توسطى يا مجرة كبد السماء فان ذلك وقت ارطاب النخيل بهجر . الجوهرى : المجرة في السماء سميت بذلك لأنها كأثر المجرة . و في حديث عائشة رضى الله عنها ، نصبت على باب حجرتى عباءة و على مجربيتى سترا ، المجر هو الموضع المعترض في البيت الذى يوضع عليه اطراف العوارض و تسمى الجائزة » . آن كه در هامش ياد شده مجر در تعريف مجره را بتسكين جيم از « م ج ر » دانسته است از شباهت لفظى باشتباه افتاده است ، اگر مجره از مجر بود جوهرى و ديگران در ماده « مجر » مى آوردند نه در « جرر » . اگر عبارت بيرجندى « هو الحبل » باشد ، مجر را بايد اسم آلت بمعنى ما يجربه دانست . و اگر « هو الحبل » باشد ، مجر را بايد اسم مكان دانست . چنان كه ابن منظور در لسان العرب گويد : فلان يجر الابل اى يسوقها سوقا رويدا ، قال ابن لجأ :