حسن حسن زاده آملى

517

دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى)

بنويسند بنوعى كه هر مرتبه محاذى هر مربع واقع شود و نزول از يمين ذاهب به يسار باشد ، و مضروب فيه را در سائر شكل به نهجى كه صعود از پائين ذاهب به فوق باشد ، من بعد آن هر رقم را از مراتب مضروب در هر رقم از مراتب مضروب فيه ضرب كنند ، و حاصل هر يك را در مربعى نگارند كه محاذى مضروبين باشد بنوعى كه رقم مرتبه نزول حاصل ضرب را در مثلث تحتانى ايسر نهند ، و مرتبه صعود را در مثلث فوقانى ايمن ، و بيوت محاذيه صفر را متروك سازند . و چون عمل حشو تمام شود پس رقمى كه در مثلث تحتانى ايسر است زير شكل نويسند و آن اخير مرتبه نزولى حاصل ضرب باشد ، بعده بقانون جميع ارقام را كه ميان هر دو خط مورب واقع باشند على الولاء جمع نمايند كه زير شكل حاصل ضرب حادث گردد . مثال : مضروب ه بح ها مو ح لعه مضروب فيه الدمت ها لح لثه و براى تعيين اجناس ، جنس اخير مضروبين را با هم زنند هر جنسى كه حاصل شود آن را بر اخير مرتبه حاصل ضرب گذارند تا جنس همه مراتب مشخص گردد . اين بود دستور جدول و عمل ضرب ستينى كه از جامع بهادرى نقل كرده ايم ، و در زيج بهادرى هم قريب به همين عباراتست . و خلاصه دستور ياد شده اين كه دربار نخست جدول را رسم مى كنيم ، و دربار دوم از جدول ضرب ستينى حشو آن را مى نگاريم ، و دربار سوم حاصل ضرب را در زير جدول عمل مينويسيم ، و دربار