حسن حسن زاده آملى

484

دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى)

« اى بعدد رأس الجوزاء ، و هو إما الانجم الثلاثة ، او حرف الجيم و هو ثلاث به حساب العدد ، و كيف كان يريد هى مطلقة بالثلاث و الباقى و زر عليه و عقوبة » . امروز جمعه هشتم ديماه سال 1368 هش مطابق سلخ جمادى الاولى 1410 هق است كه برابر با هشتم جدى است پس شمس در برج جدى است كه اوائل زمستانست . و ما چون بخواهيم صورت برجى را در آسمان بيابيم بايد نخست به بينيم كه شمس در كدام برج است ، زيرا كه چون غروب مىكند با آن بروج غروب مىكند و از اين مى فهميم كه كدامين برجها زير افق اند كه قابل رؤيت نيستند ، و كدامين برجها زبر افق اند كه قابل رؤيت اند ، سپس بتوالى بروج و تعاقب طلوع و غروب آنها بصور باقى بروج تا گاه روشن شدن هوا آشنا مى شويم هر چند ميان برج و صورت ، مقدار فاصله ايست كه در درسهاى آينده روشن مى گردد غرض اين كه اكنون كه شمس با برج جدى غروب مىكند تا حدود پنج برج بتوالى از جوزاء فاصله دارد ، لذا در اوائل اين شبهاى آغاز زمستان در اين آفاق قم و مشابه آن روى به قبله باشيم صورتى از ستارگان جلب نظر مى كنند كه آن را صورت جوزاء و دو پيكر و توأمان گويند ، و بعبارت ملامظفر در شرح بيست باب در تعريف صورت جوزاء : « از صور منطقة البروج كه صور بروج اثنى عشريه اند ، سيم صورت جوزاء است و او را توأمان و دو پيكر نيز گويند ، دو آدمى را ماند متعانق در شمال كاه كشان ، سر ايشان در طرف شمال و مشرقست ، و پايها به طرف جنوب و مغرب ، در نفس مجره . و جوزاء به اين سبب گويند كه مرور اين صورت بر ميان آسمانست ، يقال جوز كل شى ء أى وسطه . و بعضى گويند كه چون جبار را كه از صورت جنوبى است جوزاء گويند به جهت بياض اكثر كواكب او كه مستعار است از گوسفندى كه وسط او سفيد بود ، پس توأمان را كه هم در جوار اوست بمجاز جوزاء گويند » الخ . راقم گويد كه قوله « : تبين برأس الجوزاء » احتمال دارد كه نيز بدين وجه باشد كه جوزا صورت ثالث بروج است . كيف كان اكنون اين بحث را به بيان جناب ملا محمد صالح مازندرانى بر شرح اصول كافى ، و تعليقه جناب استاد