نيمه شود به اين دائره » . خواجه فلك را بر مجموع كره عالم جسمانى كه يك كره است اطلاق كرده است كه مكرر گفته آمد . چنان كه در تذكره نيز فرموده است : دائرة نصف النهار هى الفاصلة بين النصف الشرقى و الغربى من الفلك بل الصاعد و الهابط بقياس الحركة الاولى . در توضيح آن گوييم : چون دائره نصف النهار تمام معدل النهار را تنصيف مى نمايد ، هر آينه نيز هر يك از نصف ظاهر و نصف خفى از معدل النهار را تنصيف مىكند ، و فاصله باشد ميان نصف شرقى و نصف غربى از آن ، چنان كه افق فاصله است ميان ظاهر و خفى ، پس تميز نصف صاعد از نصف هابط بقياس به حركت اولى هم از او متحقق گردد . بيانش اين كه : چون كوكب طلوع نموده پيوسته ارتفاع او متزايد مى گردد تا بمرتبه اى رسد كه غايت ارتفاع باشد ، بعد از آن منحدر شود و ارتفاع او متناقص گردد تا به مغرب و اصل شود و باز انحطاط و انحدار و بعد از افق بايد تا بغايت انحطاط رسد ، و بعد از آن شروع در تقارب به افق نمايد و انحطاط وى نقصان يابد تا عود بمشرق نمايد و طلوع كند . پس از غايت هبوط تا غايت صعود ، نصف شرقى و صاعد بود چه در جانب مشرق و حال ارتفاع يعنى بالا آمدن است ، و از غايت صعود تا غايت هبوط غربى و هابط باشد به قياس به آن نصف . آنكه خواجه فرمود « : و جمله مدارات يومى به اين دائره دو نيمه شود » چنان كه در شكل نهم از مقاله دوم اكر مبرهن شده است كه ان العظيمه المارة باقطاب دائرتين متقاطعتين تنصف كل قطعة منها . تبصره : صعود و هبوط كواكب نسبت به حركت اولى است . و نسبت به حركت خاصه كواكب اوج و حضيض ، و در و ه و حضيض گويند به بيان و تفصيلى كه در موقع خود گفته آيد