حسن حسن زاده آملى
62
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى)
از دو قطب او گذرند ، و آن دو نقطه مشرق و مغرب اعتدال بود كه محل تقاطع معدل با افق است . و به همين سبب اعنى به سبب مرور دائره نصف النهار به دو قطب معدل و افق تقاطع نصف النهار با هر يك از معدل النهار و دائره افق بر زواياى قائمه بود . آن نقطه تقاطع دائره نصف النهار با دائره افق كه به قطب شمالى نزديكتر بود نقطه شمالى گويند ، و آن نقطه ديگر مقابل او را كه به قطب جنوبى نزديكتر بود نقطه جنوبى خوانند . و خط و اصل ميان اين دو نقطه را خط نصف النهار ، و خط زوال ، و خط جنوب و شمال گويند . و اين خط ، فصل مشترك بين سطح دائره نصف النهار و سطح دائره افق است . و همين خط زوال است كه چون مركز قرص شمس بدان رسد ، اول زوال يعنى اول ظهر حقيقى افقى است كه خط زوال در سطح آن افق تعيين شده است . و به همين مناسبت ساعت شمسيه را كه بوسيله آن ظهر حقيقى تحصيل مىشود چنان كه در دروس آينده معلوم مى گردد مزوله گويند ، يعنى آلت زوال ياب ، و يا به عبارت ديگر : آلتى كه بدان زوال ظهر دانسته مىشود .