عالم جسمانى را به دو نيم كند كه جميع افلاك و عناصر بدين دائره به دو قسم متساوى قسمت گردند : نيمى ظاهر و مرئى بود و آن نيمه اى بود كه در جانب سمت راس رائى بود ، و نيم ديگر خفى و غير مرئى بود و آن نيمى بود كه در جانب سمت قدم رائى بود . به دائره افق طلوع و غروب كواكب معلوم شود ، و مدارات آنها به فوق الافق و تحت الافق تقسيم مى گردد اگر خط محور مذكور ، از بسيط ارض به دو قطب معدل منتهى شود كه يكى سمت راس و ديگرى سمت قدم گردد ، در اين صورت دائره افق با دائره معدل متحد گردند و يكى خواهند بود به بيانى كه در درسهاى آينده گفته آيد . و در غير صورت مذكور ، دائره افق و معدل النهار يكديگر را بر دو نقطه تقاطع مى كنند ، يكى را نقطه مشرق و مشرق اعتدال و مطلع اعتدال ، و نقطه مشرق حقيقى و وسط مشارق گويند . و ديگرى را نقطه مغرب و مغرب اعتدال و نقطه مغرب حقيقى و وسط مغارب گويند . نقطه مشرق بدين سبب گويند كه ربع شرقى افق به دو معين مىشود به تفصيلى كه گفته آيد . و مشرق اعتدال بدين جهت گويند كه نقطه اعتدالين از آنجا طلوع مىكند ، و نيز هر گاه آفتاب از آنجا طلوع كند كه در يكى از دو نقطه اعتدال خواهد بود روز و شب در همه آفاق به استواء و اعتدال اند يعنى باهم برابرند . و بدين علت وسط مشارق گويند كه آن نقطه ، واسطه ميان مشرق شتاء و صيف است و وجه تسميه نقطه ديگر به اسامى نقطه مغرب و مغرب اعتدال و وسط مغارب ، به قياس دانسته شود . خطى كه ميان اين دو نقطه مشرق و مغرب ، و اصل باشد ، آن را خط مشرق و مغرب گويند ، و خط اعتدال ، و خط استواء نيز نامند كه در هر افق به منزلت خط استواى ارض است به بيانى كه در هنگامش عرض مىشود . آهوى آتشين را چون بره در برافتد كافور خشك گردد با مشك تر برابر آهو فارسى غزاله است و غزاله از نامهاى خورشيد است . در بديع مطول آمده است :