حسن حسن زاده آملى
42
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى)
از اين بيان دانسته شده است كه طول هر برج سى درجه است و عرض آن صد و هشتاد درجه . اما عرض كوكب هيچگاه از نود درجه تجاوز نمى كند ، پس بين عرض برج و عرض كوكب اشتباه نشود . هر چند در محاسبات رياضى عرض برج محاسبه نمى گردد و مورد لزوم نمى شود . تقسيم دوازده گانه ياد شده كه در سطح كل فلك ثوابت تصوير كرده ايم ، در مجموع عالم جسمانى كه منضد از اجرام علوى است به همان محاذات طول و عرض بروج فلك ثوابت جارى است . مثلا ماه كه نزديكترين جرم فلكى به كره زمين است ، طول و عرض آن را در وقت معينى استخراج كرده ايم ، گوييم : تقويم قمر كه همان طول او است « ح كو مد » است يعنى سرطان 26 درجه و 44 دقيقه ، و عرض آن شمالى « ب له » است يعنى 2 درجه و 35 دقيقه است . در درس چهارم دانسته ايم كه معدل النهار عالم جسمانى را كه به منزلت يك كره جسمانى است ، به دو نيمه شمالى و جنوبى تقسيم مىكند ، به همان بيان و به همان وجه تسميه شمال و جنوب ، دائره منطقة البروج نيز آن را به دو نيمه شمالى و جنوبى قسمت مىكند . و چون معدل و منطقه يكديگر را به تناصف تقاطع مى كنند ، لاجرم مدارات عرض كه در درس ششم گفته آمد برخى از آنها نيمى از وى در شمال منطقة البروج افتد ، و نيم ديگر وى در جنوب معدل النهار ، و برخى از آنها بالعكس ، لذا ممكن است كه كوكبى عرض آن جنوبى باشد ، و ميل آن شمالى ، و كوكب ديگر بالعكس .