صاحب الأسفار « 1 » هر دو يك چشمند ، آن هم يك چشم معيوب : آن با يك چشم معيوب راست ، و اين با يك چشم معيوب چپ . كامل راسخ ، با دو چشم سالم مىبيند كه منزه از افراط و تفريط است بلكه در مسير عدل و صراط مستقيم است . جبريان ، چون فقط آن سوى نگريستند كه نظرى اقوى از نظر معتزلى است با يك چشم راست ديده‌اند ، ولى از نظر در خلق وامانده‌اند . و معتزلى كه به نظر ضعيف در خلق مانده و از خالق وامانده‌اند ، با يك چشم چپ نگاه كرده‌اند . شگفت‌تر از قول اين دو فرقه ، قول ابو اسحاق اسفراينى و تابعان او است كه گويند : « افعال عباد ، از مجموع قدرت و ارادهء خداوند ، و قدرت و ارادهء عبد است . » ! يعنى موثر در وجود افعال عبد ، مجموع قدرتين و ارادتين است . و اين قول ، شرك محض است .

--> ( 1 ) . ج 2 ، ص 344 ، ط 2 .