حسن حسن زاده آملى
60
خود آموز نصاب (كليات نصاب الصبيان) (فارسى)
ظهر است پشت و بطن شكم و فرو پوستين اليه نعامة « 1 » و دنبه شتر مرغ نعجة ميش مسرد درفش « 2 » و زرغب كيمخت « 3 » و صرم چرم « 4 » * باشد غرا سر يشم و چون ثرط دان سريش انجل فراخ چشم چو اكحل سياه پلك « 5 » * اشهل تو ميش چشم شمر چون قرابة خويش القطعة الثامنة و الثلثون فى بحر الرمل المثمن المحذوف اى بگردت صف زده خوبان حورا « 6 » منظره همچو انجم « 7 » بسته گرد ماه تابان دائره فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلان * هست اين بحر رمل برخوان بصوت و حنجره شمع موم و زيف و بهرج ناسره « 8 » جيد سره * شادن و خشف و غزال است و رشأ « 9 » آهوبره
--> ( 1 ) لف و نشر مرتب است اليه دنبه گوسفند ، نعامة شتر مرغ و اسقاط واو بين آنها از جهت ضرورت شعرى است ( 2 ) افزارى است كفش دوزان و امثال آنها را ( 3 ) زرغب بر وزن جعفر كيمخت است و كيمخت نوعى از پوست كه بد باغت خاص پيراينده فارسى است ( منتهى الارب ) شارح طالقانى گفته كيمخت نيز عربى است بنابر شهرت تفسير بان شده ( 4 ) صرم چرم پيراستة معرب است ( منتهى الارب ) يعنى معرب چرم است . غرا بالفتح سريشم يا هر چه بدان بيالايند چيزى را يا سريشم ماهى غراء مثله ( منتهى الارب ) ( 5 ) بفتح پاء و سكون لام و فتح هر دو نيز صحيح است ( برهان قاطع ) ( 6 ) صحيح آن حوراء بالف ممدوده است يعنى زن سياه سفيد چشم كه سياهى و سپيدى در غيت كمال باشد ( كنز ) ( 7 ) جمع نجم است يعنى ستاره ( 8 ) سره بفتح اول و ثانى زر رايج تمام عيار باشد و آن نقيض قلب است كه ناسره گويند و هر چيز بى عيب و پسنديده را نيز سره گويند ( برهان قاطع ) ( 9 ) هر چهار بمعنى بره آهو ميباشند و در خشف بحركات سه گانه خاء صحيح است .