ناميده اند كه اعوجاج در مقابل استواى ساعات مستويه است . در همين موضوع تقريبى بودن طول بلاد ، در جداول زيجات و دفاتر قدما ، راصد مذكور در همان زيج نامبرده گويد ] « 1 » ] : مؤلف به خدمت هر آشناى فن مكرر عرضه مىدهد كه فن اقاليم به نسبت كسى كه او را سير اتفاق نيفتاده باشد از قبيل علوم منقوله است و آنچه آن را به خبر دريافته است از آلات رصديه تصديق آن نمى تواند كرد مگر وقتى كه به بقعه مخبر عنها برسد و آنچه فى زماننا هذا در دفاتر ما ارقام اطوال و عروض بلدان يافته مىشود اكثر آن مختلف است كه غايت تفاوت اختلاف تقريبا به دو درجه مى رسد . نادرتر آن كه كرات ارضى كه اذكياى فرنگ ترتيب داده اند عهود هر كدام كه مختلف است ، در آن نيز اخ‌تلاف مشهود است . غرضم از تعرض بحث طول و عرض اين است كه انسانى بدون به كار بردن قوس هاى طول و عرض و ادوات نجومى به فاصله صد فرسنگ بر خطى قرار بگيرد و مواجه ناودان كعبه بايستد و بگويد ( [ محرابى على الميزاب ] ( و براى ديگران با به كار بردن آلات و قواعد رياضى ميسور نباشد ،

--> ( 1 ) ص 392 .