بنيلها و دركها و ان كانت هذه النيران فى وجود الانسان بلا كلفة ، اذ فى بدنك النار الطبيعيّة بعينها لأنّها أحد اركان بدنك و بنظيرتها و هى الصفراء ، و فى حسّك المشترك نار و فى خيالك نار لكن ماهى كمال نفسك نار عقليّة لها وحدة جمعيّة جميع تلك النيران مشمولها نيلها نيل الكّل . فعليك بادراك نار كليّة عقليّة بعنوان مطابق لحقيقتها بالبحث عن النار الطبيعيّة عن هيولاها و صورتها ، و انّها متّصلة واحدة غير مركبّة من أجزاء لا يتجّزى و لها صورة أخرى نوعيّة . و اذا عقلت على سبيل الكليّة ماهيّتها و هليّتها اعنى هليّة النار العقليّة و لميّتها و من لمّيّة النار الطبيعيّة سوى تسخين المركّبات و نضجها و تلطيفها و غير ذلك الخلافة عن الانوار العلويّة فى الاضاءة ليلا فكأنّك أحطت بجميع النيران الماضية و الغابرة . و النار الكّل نور يسعى بين يدى عقلك يعرف بها جزئيّاتها ، و لذا كان الكّلى كاسبا » . [ ريشه‌هاى تاريخى بحث ] اين مسأله أعنى اتّحاد عاقل به معقول بسيار ريشه‌دار است ، حتّى قبل از اسلام ، حكيم نامور فرفوريوس صورى در اثبات آن كتابى تصنيف كرده است ، و شيخ اجّل ابن سينا در فصل دهم نمط هفتم « اشارات » آن را نام برده است و گفت : « حكاية : و كان لهم رجل يعرف بفرفوريوس عمل ( أى صنّف ) فى العقل و المعقولات كتابا يثنى عليه المشّائون - الخ » . و در فصل هفتم همين نمط گويد : « انّ قوما من المتصّدرين يقع عندهم أنّ الجوهر العاقل اذا عقل صورة عقليّة صار هوهى - الخ » . از آنكه شيخ فرمود : « انّ قوما من المتصّدرين » ، و نيز از آنكه فرمود : « يثنى عليه المشّائون » ، پيدا است كه اين مسأله قائل و طرفدار بسيار داشت ، هرچند براى خود شيخ در ابتداى أمر در نيل به اين مقصد أسنى رهزن پيش‌آمده است چنان كه در « شفاء » « 1 » و در « اشارات » « 2 » اضطراب شگفتى از خود نمودار كرده است .

--> ( 1 ) - فصل 6 مقالهء 5 فن 6 ص 358 ج 1 رحلى ( 2 ) - از فصل 7 تا 11 نمط 7