فقال عليه السّلام لهم « ما نقول جوابكم بالقول بل بالفعل ، فأمر باحضار شىء من الفحم و بإشعاله فلمّا اشتعل و صار كلّه نارا سأل عليه السّلام الرّهبان و قال : يا رهبان ما وجه النّار ؟ فقال الرّهبان : هذا كلّه وجه النّار . فقال عليه السّلام : فهذا الوجود كلّه وجه اللّه ، و قرأ : « فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ » « 1 » - الخبر . پس يكى از مطالب محقّق ، اصالت وجود و اعتباريّت ماهيّت است و اين مطلب در مسألهء اتّحاد موضوع رساله اهميّت بسزا دارد چنان كه دانسته خواهد شد . در تشكيك و وحدت شخصيّهء وجود و بدانكه اين وجود اصيل به مبناى شامخ اهل عرفان واحد به وحدت شخصيّه ذات مظاهر است ، و به ممشاى صدر المتألّهين و اشراقيين حقيقت واحده ذات مراتب مشكّكه است ، و در نزد طائفهء مشاء چنان كه از ظاهر تعبيرات قوم مستفاد است حقائق متبائنهء مشكّكه است . حقائق متبائنه و در عين حال تشكيك به بيانى است كه خواجهء طوسى در شرح فصل هفدهم نمط چهارم « اشارات » شيخ الرئيس افاده فرموده است . و خلاصهء آن اينكه : متألّه سبزوارى گفته است : « الوجود عند المشائين حقائق متبائنة به تمام ذواتها البسيطة لا بالفصول ليلزم التركيب و يكون الوجود المطلق جنسا ، و لا بالمصنّفات و المشخّصات ليكون نوعا بل المطلق عرض لازم لها بمعنى أنّه خارج محمول لا أنّه عرضى بمعنى المحمول بالضميمة » . و تحقيق وحدت آن حقيقت اين است كه از اين سوى كثرت مىبينيم و اين كثرات وجودات‌اند كه محض ربطاند و امكان آنها فقر نورى آنها است به تفصيل

--> ( 1 ) - سورهء بقره : 116 و خبر در « جامع الاسرار » سيّد حيدر آملى ص 211 .