حسن حسن زاده آملى

131

دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى)

درس هفتم سخن در اصالت وجود بدانكه به ادلّهء محكم و براهين متقن ، وجود كه خير محض و منبع همهء خيرات است اصل است و ماهيّات كه منشأ شرورند مجعول بالعرضند . البتّه اين حرفها خيلى عمق دارد و تنقيح هريك را رساله‌اى جداگانه بايد . اين مفتاق الى اللّه المفيض رساله‌اى مستقلّ در جعل نوشته است و بحث در پيرامون آن را به يازده شعبه و يك خاتمه پايان داده است . در اصالت وجود و مجعول بالعرض بودن ماهيّات هيچيك از حكماى بزرگ اختلاف ندارند ، اين مطلب در نزد قاطبهء اهل عرفان مسلّم است و مشاء و اشراق در آن اتّفاق دارند . محقّق طوسى خواجه نصير الدين در شرح فصل هفدهم نمط چهارم « اشارات » شيخ الرئيس بدان نص دارد و تصريح فرموده است كه « و الماهية توجد بسبب الوجود » . و مراد از اين وجود معنى اعتبارى و مفهوم وجود كه از قبيل نسب و اضافات است نيست . و تا حّدى كه اين فقير از ديرگاه است كه در تفحّص است شيخ اشراق شهاب الدين سهروردى را نخستين كسى يافته است كه در اين موضوع مخالفت كرده است . مرحوم آخوند در « اسفار » « 1 » فرمود : « ذهب صاحب الاشراق و متابعوه الى كون

--> ( 1 ) - ج 3 رحلى ص 12 .