مفارقة القوام عن البدن بالفعل بل لها استعداد القوام بنفسه و الاستغناء عن المحلّ و المفارقة عن الموادّ عند استكمالها بادراك العقليّات و تصفيتها عن الكدورات ، و ليست هذه الحالة لكّل أحد بل الّذى يّدعى ان لكّل انسان أن يلاحظ نفسها كأنّها فارقت الاجسام و الاوضاع و الأمكنة و الحركات و الازمنة ، فى معرض المنع ؛ بل الظاهر أن اكثر الناس لا يمكنهم هذه الملاحظة و لا يتيسّر لهم تجريد النظر الى ذاتهم و تلخيصها عن الزوايد لا نغمارها فى ظلمة بحر الهيولى و غسق ليل الطّبيعة » « 1 » . چنان كه متقشّفين را مىبينى كه نفس ناطقه را جسم مادّى مىدانند و قدمى به ماوراى طبيعت نگذاشته‌اند ، ذلك مبلغهم من العلم . [ تطابق نشئات ثلاث نفس آدمى با نشئات سه‌گانه عالم تكوين ] اين بنده در نكاتش آورده است كه : ملكت با عالم ملك است ، و خيالت با عالم مثال ، و عقلت با عالم عقول ، قابل حشر با همه‌اى ، و داراى سرمايهء كسب همه . صادق آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : إنّ اللّه عزّ و جلّ خلق ملكه على مثال ملكوته و أسّس ملكوته على مثال جبروته ليستدلّ بملكه على ملكوته و بملكوته على جبروته . « 2 » و نيز در اعمال شب نيمهء شعبان از جناب شيخ طوسى رفع اللّه تعالى درجاته از امام صادق عليه السّلام روايت است « 3 » كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در شب مذكور در سجود بود و مىگفت : سجد لك سوادى و خيالى و آمن بك فؤادى - الخ . در اين سه فقره تأمّل بسزا شود تا سواد و خيال و فؤاد انسان معلوم شود و لطافت و عذوبت لفظ و معنى ادراك گردد . از اين بيانات معلوم مىگردد كه انسان در عين حال كه حقيقت واحده است

--> ( 1 ) - « اسفار » ج 2 ص 85 در جواهر و اعراض . ( 2 ) - حديث را عارف نامور عزيز نسفى در « انسان كامل » روايت كرده است . ( 3 ) - « اقبال » سيّد ( قده ) ص 702 طبع رحلى .