و ان لكل شى رقيبا ، و على كل شى حسيبا . و ان لكل اجل كتابا ، و انه لابدلك يا قيس من قرين يدفن معك و هوحى ، و تدفن معه و انت ميت ، فان كان كريما أكرمك ، و ان كان ليئما أسلمك ، ثم لايحشر الامعك ، و لاتحشر الامعه ، و لا تسأل الا عنه ، فلا تجعله الا صالحا ، فانه ان صلح آنست به ، و ان فسد لاتستوحش الا منه و هو فعلك . يعنى اى قيس همانا با عزت ذلت و با حيات موت و با دنيا آخرت است . و مر هر چيز را رقيبى و بر هر چيز حسيبى است . و مر هر نيكى را پاداشى و هر بدى را كيفرى و مر هر اجلى را كتابى است . و همانا ناچار براى تو اى قيس قرينى است كه با تو دفن مىشود و او حى است ، و تو با او دفن مى شوى و تو ميتى . پس اگر آن قرين كريم باشد اكرامت مىكند ، و اگر لئيم باشد رنجت مىدهد . سپس اين كه محشور نمى شود مگر با تو ، و تو محشور نميشوى مگر با وى و از تو نمى پرسند مگر از آن . پس آن را قرار مده مگر صالح ، زيرا كه اگر صالح باشد با وى انس مى گيرى ، و اگر فاسد باشد وحشت نمى كنى مگر از وى و آن قرين فعال تو است . اين حديث اگر چه همه آن نور است و هر جمله آن بابى از حقيقت را بر وى انسان مى گشايد و براى اهل سر به سرى اشارت مىكند . با اين همه بايد در اين چند جمله آن تأمل به سزا كرد كه فرمود : با دنيا آخرت است كه نفرمود بعد دنيا آخرت است تا اين كه در طول زمانى دنيا قرار گيرد . و فرمود قرينى كه با تو دفن مىشود حى است و فرمود محشور نمى شوى مگر با او . و فرمود وحشت نمى كنى مگر از وى . به خصوص كه فرمود : آن قرين فعل تو است . آرى : نهفته معنى نازك بسى است در خط يار تو فهم آن نكنى اى اديب من دانم حديث مذكور در محاضرات شيخ عارف محيى الدين عربى ( ج 1 ، ص