است كه بدوا درباره ابداع اشارتى رود : خواجه نصيرال‌دين طوسى در شرح اشارات فرمايد : جمهور حكماء موجودات عالم را بر سه قسم كرده اند مبدعات و مخترعات و مكونات . مبدعات آن سلسله موجوداتى هستند كه در خلقت محتاج بماده و مدت نيستند چون عقول مجرده . و مخترعات موجوداتى را گويند كه در خلقت محتاجند بماده فقط چون فلكيات . و مكونات موجوداتى هستند كه هم محتاج بماده اند و هم به مدت كه عالم عناصر است و عالم كون و فسادش نيز گويند . پس ابداع در رتبه اعلاى از آن دو ديگر است . ( فصل 8 و 9 نمط 5 ) . بيان باب مدينة العلم امام العالمين اميرالمؤمنين على عليه السلام درباره عالم مبدعات : آمدى در غرر و درر و شهر آشوب در مناقب روايت كرده اند كه : سئل اميرالمؤمنين عليه السلام عن العالم العلوى فقال : صور عارية عن المواد ، عالية من القوة والاستعداد ، تجلى لها ربها فأشرقت ، و طالعها فتلالات ، و ألقى فى هويتها مثاله فأظهر عنها أفعاله . بدانكه قيد بجمهور در كلام خواجه براى اين است كه حضرت شيخ اجل ابن سينا در اشارات مبدعات آن موجودى را ميداند كه ميان او و اول تعالى واسطه اى نباشد پس مبدع در نزد ابن سينا جز عقل اول نبود . ولى بمبناى جمهور حكماء جميع عق‌ول بلكه نفوس فلكى مبدعاتند . و نيز بدانكه مبدعات در نزد صدر اعاظم فلاسفه الهيين و اتباع وى اشمخ و اعلاى از مبناى ديگر حكما است كه وجود را حقيقت واحده مشككه ذات مراتب ميداند و ما سوى الله را قائم به او باضافه اشراقيه . وادق از مختار آن بزرگوار طريقه طائفه جليله عارفين بالله است كه وجود را حقيقت واحده دانند ولى نه تشكيك مراتبى آنچنانكه در نزد راسخين در معارف حقه محقق است . و در نزد فريقين اعنى