حسن حسن زاده آملى

20

نصوص الحكم بر فصوص الحكم (فارسى)

و هى : الى ان قال : ( 8 ) هى الفصوص التى شرحها محمد بدر الدين الحلبى فى الذيل المذكور : نصوص الكلم . و بعد از آن يكى ديگر از مؤلفات فارابى را بدين شماره و عبارت نام مى برد ( 5 ) شرح الفصوص او فصوص الحكم . پس در اينجا دو نسخه ديگر از شروح فصوص معرفى شد : يكى شرح خود فارابى بر فصوصش ، و ديگر شرح حلبى بنام نصوص الكلم . و نيز مدرس تبريزى در حرف فاء ريحانة الادب ( ج 3 ص 170 ) در عداد كتابهاى فارابى گويد : 33 شرح الفصوص كه كتاب فصوص الحكمة خود را شرح كرده است . و پس از آن آورده است : 36 فصوص الحكمة . نتيجه مستفاد از فحص در كتب تراجم ، و صحف علمى ، و نسخ رساله فصوص اين است كه : اين رساله از مؤلفات فارابى است ، و از فص شصت و سوم كه بعد از فص رؤيت است تا آخر رساله همان شرح فارابى بر فصوصش است كه شرح را به اصل الحاق و در يك جا جمع كرده اند . و اين شرح چند تعليقه ايست كه بر برخى از فصوص كه سخت فشرده و نياز به تفسير دارند ، نوشته است كه ديگران پس از الحاق اين تعليقات بدان ، باز هر يك را به عنوان فص معنون نموده اند كه مجموعا هفتاد و چهار فص است كه شصت و دو فص آن اصل رساله فصوص است . و در فص 72 گفته آيد كه : امر ترتيب اقتضاء مى كرد كه آن فص و فص 73 در اول رساله شرح فصوص فارابى قرار گيرند ، و لكن ما هيچگونه تصرفى در ترتيب فصوص نكرده ايم و به همان نظم معهودش باقى گذاشته ايم تا مبادا مثل فصوص طبع بغداد ياد شده مثله گردد . لذا فص يا عبارت منقول از اسفار را كه در اثناى بيان فص اول نقل مى كنيم