آيات فوق نازل شد ، و به آنها دستور داد : به جاى اين كار ( نادرست ) ذكر خدا گويند و از نعمت‌هاى بى دريغ خداوند و مواهب او ياد كنند ، و با همان شور و سوز مخصوصى كه در افتخار و مباهات به پدران خود در جاهليت داشتند ، نعم الهى را ياد كنند بلكه بيشتر و برتر . « 1 » همين معنى يا شبيه آن را ساير مفسران از « ابن‌عباس » يا غير او نقل كرده‌اند كه اهل جاهليت بعد از حج ، مجالسى تشكيل مىدادند براى تفاخر به پدران و شرح امتيازات آنها ، و يا در بازارهايى همچون بازار عُكّاظ ، ذِى المَجاز و مَجَنَّه كه تنها جاى داد و ستد نبود ، بلكه مركز ذكر افتخارات ( موهوم ) نياكان بود جمع مىشدند و به اين كار مىپرداختند . « 2 » * * * ( ( 204 ) ) وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلى ما في قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ ( ( 205 ) ) وَ إِذا تَوَلَّى سَعى فِى الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فيها وَ يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الْفَسادَ ( ( 206 ) ) وَ إِذا قيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَ لَبِئْسَ الْمِهادُ و از مردم ، كسانى هستند كه گفتار آنان ، در زندگى دنيا مايهء اعجاب تو مىشود ؛ ( در ظاهر ، اظهار محبت شديد مىكنند ) و خدا را بر آنچه در دل دارند گواه مىگيرند . ( اين در حالى است كه ) آنان ، سرسخت‌ترين دشمنانند .

--> ( 1 ) « مجمع البيان » ، ج 1 ، ص 297 ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « مستدرك الوسائل » ، ج 5 ، ص 284 ، ح 5864 ، با اندكى تفاوت ؛ « بحار الانوار » ، ج 90 ، ص 159 ، ح 35 ، با اندكى تفاوت ؛ « تفسير عياشى » ، ج 1 ، ص 98 ، احاديث 270 و 273 ، با تفاوت . اين معنى در احاديثى از امام صادق عليه السلام نيز رسيده است ( « كافى » ، ج 4 ، ص 516 ، ح 3 ؛ « وسائل الشيعه » ، ج 7 ، ص 459 ، ح 9854 ، و ج 14 ، ص 272 ، ح 19173 ؛ « بحار الانوار » ، ج 96 ، ص 311 ، ح 32 ، و ص 313 ، ح 47 ) . ( 2 ) « روح المعانى » ، ج 2 ، ص 89 و « قرطبى » ، ج 2 ، ص 803 و « تفسير كبير » ، ج 5 ، ص 183 و « فى ظلال القرآن » ، ج 1 ، ص 289 و « برهان » ، ج 1 ، ص 203 .