به اين ترتيب ، نشر دانش هاى ديگران در كنار دانش هاى اسلامى ، مسئلهء مطلوب روز شد . حتى اشراف و اعيان دولت كه معمولًا شامهء تيز و حساسى در اين گونه امور دارند ، خط مأمون را تعقيب كردند و ارباب علم و فلسفه و منطق را گرامى داشتند و در نتيجه ، مترجمان بسيارى از عراق ، شام و ايران به بغداد آمدند كه مورخ معروف مسيحى جرجى زيدان به بخشى از اين مطالب اشاره كرده است . « 1 » امّا آن چه مايهء نگرانى بود ، اين بود كه در بين اين مترجمان افرادى از پيروان متعصب و سرسخت مذاهب ديگر مانند زردشتيان ، صابئان ، نسطوريان ، روميان و برهمن هاى هند بودند كه آثار علمى بيگانه را از زبان هاى يونانى ، فارسى ، سريانى ، هندى ، لاتين و غيره به عربى ترجمه مى كردند . به يقين ، همهء آن ها در كار خود حسن نيت نداشتند و گروهى از آنان سعى مى كردند كه آب را گل آلود كرده ، ماهى بگيرند و از اين بازار داغ انتقال علوم بيگانه به محيط اسلام ، براى نشر عقايد فاسد و مسموم خود فرصتى به دست آورند . درست به همين علت ، عقايد فاسد و مسموم خود فرصتى به دست آورند . درست به همين علت ، عقايد خرافى و افكار انحرافى و غير اسلامى در لا به لاى اين كتب به ظاهر علمى به محيط اسلام راه يافت و به سرعت در افكار گروهى از جوانان و افراد ساده دل و

--> ( 1 ) . جرجى زيدان بخشى از كتاب خود را به اين موضوع اختصاص داده است ( تاريخ التمدن الاسلامى ، ج 2 ، ص 156 - 187 ) . .