شد ، و مردم ايران نيز كه حقيقت اسلام را در سيماى درخشان فرزندان على عليه السّلام مشاهده ميكردند به زودى بدان مكتب گرويده در شهرهاى ديگر ايران نيز مانند نيشابور و قزوين و طبرستان مكتبهائى از شيعه و طرفداران اهل بيت دائر گرديد . مذهب شيعه در اثر تعليمات اساسى پيشوايان بزرگ دينى خود و اصول عاقلانهء كه در آن وجود داشت خيلى زود پيشرفت كرد و نفوذى ريشه‌دار و عميق در ملتهاى گوناگون نمود تا بدان جا كه رفته رفته در درباريان خلفاى بنى عباس و اطرافيان و حواشى سلاطين زمان نيز رسوخ كرده ، طرفداران محكمى پيدا كرد كه آنها در باطن شيعه بوده و مخفيانه از اين مذهب ترويج ميكردند . رمز پيشرفت شيعه : در اينجا تذكر اين مطلب لازم است كه رمز اساسى اين نفوذ و پيشرفت فوق العاده‌اى كه با آن همه كارشكنىها و زجر و شكنجه‌ها نصيب مكتب شيعه شد همان بود كه براستى حقيقت اسلام در اين مذهب نهفته بود ، يعنى آنچه پيامبر گرامى اسلام از جانب خداى متعال براى جامعهء بشر آورد نه آن بود كه ابو بكر و عمر و پس از آنها بنى اميه و بنى عباس بغلط تفسير كردند ، اينان گمان كردند تمام زحمات رهبر بزرگ اسلام به آب و نان رساندن جامعهء عرب بوده و اين همه رنجهاى طاقت‌فرسا را بخاطر اين بر خود هموار كرده كه يك حكومت واحد سياسى از عرب تشكيل دهد و با اين وحدت سياسى آنها را بشوكت و عظمت عربى رسانده جهان را زير نگين خويش درآورد و منشأ اين تفسير غلط همان افكار جاهليت و تعصبهاى خشك عربى بود ، و روى همان تفسير غلط بود كه عمر همه جا عرب را بر ديگران مقدم ميداشت و هر نژادى را پست‌تر از عرب ميشمرد ، و بعمال خويش دستور اهانت و پست شمردن مردم غير عرب را ميداد . از موطأ مالك ( پيشواى مالكية ) ج 2 ص 12 نقل كنند « 1 » كه بسندش از سعيد بن مسيب روايت كرده كه عمر دستور داد به هيچ يك از افراد غير عرب ارث پدران و خويشان او را ندهيد مگر اينكه در ميان عرب به دنيا آمده باشد . و روى اين دستور مالك فتوى ميدهد اگر زن آبستنى را اسير كنند و در سرزمين عرب فرزند بزايد آن زن و فرزند از همديگر ارث مىبرند و گر نه هيچ كدام از همديگر ارث نخواهند برد ! ! .

--> ( 1 ) الغدير ج 3 : 178 .