ادريس ذكر كرده‌اند كه اين لقب را دانشمندان بزرگ سنى بشيخ دادند و در اين باره داستانى باختلاف نقل كرده‌اند كه پس از اين در بخش ( 2 ) خواهد آمد . صاحب روضات الجنات گويد : پس از شيخ مفيد كسى به اين لقب ناميده نشد جز محمّد بن جهم اسدى حلى و او همان كسى است كه در اجازات و غير آن از او بمفيد بن جهم تعبير شده ، و اما در ميان عامه كسى كه بمفيد ملقب شد ابو الحسن على بن ابى البركات متوفاى سال 617 بود ، و كسى كه به « ابن المعلم » معروف است ابو الغنائم محمّد بن على بن فارسى واسطى متوفاى سال 592 است كه از شعراى مشهور عامه است آنگاه داستانى از او نقل مىكند . علامهء نورى در مستدرك پس از نقل كلام صاحب روضات اين سخن را از غفلتهاى بزرگ او شمرده و گويد : « مفيد » لقب جمعى از علماى شيعه قبل از اين جهم بوده ، مانند : ابو على فرزند شيخ طوسى كه در اجازات بمفيد معروف است و گاهى از او بمفيد ثانى تعبير شده ، و ابو الوفاء عبد الجبار مقرى كه بمفيد رازى معروف بوده ، و عبد الرحمن بن احمد بن الحسين عموى ابو الفتح صاحب تفسير كه بمفيد نيشابورى معروف است « 1 » . 2 - تاريخ ولادت مفيد و جريان آمدن او ببغداد در كودكى : مفيد در يازدهم ذى قعده سال 336 يا 338 هجرى در قريهء « سويقهء ابن بصرى » كه از توابع « عكبرا » بود به دنيا آمد ، و « عكبرا » در ده فرسنگى شمال بغداد نزديك شهر دجيل قرار دارد ، پدر شيخ چنانچه پيش از اين گفته شد در شهر واسط معلم بوده و سپس بعكبرا آمده و آخر كار نيز در همان جا بقتل رسيده ، و سبب انتقال او از واسط بعكبرا و قتلش را نقل نكرده‌اند . در آن زمان شهر بغداد مركزيت علمى فوق العادهء پيدا كرده بود و دانشمندان از گوشه و كنار

--> ( 1 ) ابن شهر آشوب در معالم العلماء در وصف شيخ مفيد گفته است : « محمد بن محمد بن نعمان . . . مفيد قمى حارثى بغدادى عكبرى » اما انتساب حارثى براى آن است كه شيخ از اولاد حارث بن مالك است چنانچه در نسب او گذشت ، و بغدادى و عكبرى براى آن است كه در نزديكى « عكبرا » به دنيا آمده و در بغداد نشو و نما كرده چنانچه در بخش ( 2 ) بيايد و اما نسبت « قمى » وجهش روشن نشد ، زيرا در جايى ديده نشده كه شيخ مفيد بقم رفته باشد ، و بعيد است كه تعصب اين آشوب را وادار به اين انتساب كرده باشد ، و قول باينكه « قمى » مصحف « عمى » باشد نيز مناسب نيست و اللَّه العالم ( ملخص از تنقيح المقال ) .