و درباره اهل شام كه در محل صفين جمع شده بودند تا با او به جنگ و كارزار بپردازند ، فرمود : « اما امروز ، به دليل كجرويها و خطاكاريهاى بسيار و تأويلات نابجا ، چشم برروى برادران دينيمان گشوده‌ايم و بامداد را با

--> - هدف ما اين است كه به موضع‌گيرى امير المؤمنين در قبال آنها اشاره كنيم . خلاصه كلام اين‌كه امام تا حد توان تلاش كرد كه به هيچ‌وجه آنان‌را تحريك نكند . از جمله به آنها فرمود : « آيا هنگامىكه قرآن‌ها را بر سر نيزه بالا بردند به شما نگفتم كه معاويه و گروهش اهل دين و قرآن نيستند . و اين‌كار آنان نيرنگ و فريبى است براى جلوگيرى از ادامه جنگ . شما اصرار كرديد كه به حرف آنها گوش كنيد و جنگ را متوقف كنيد و حكميت اشعرى را بپذيريد . من هم براى جلوگيرى از فتنه ، شرى را كه ضررش كمتر بود انتخاب كردم و با اين شرط حكميت را پذيرفتم كه در چارچوب قرآن عمل كنند . آنان گمراه شدند و از حق دور شدند ، درحالىكه حق در مقابل ديدگانشان قرار داشت ، و سپس در پى هواهاى نفسانى خود رفتند . رجوع كنيد به نهج البلاغه ، كلام شماره ( 127 ) ، البداية و النهاية : 9 / 339 ، انساب الاشراف : 2 / 357 ، الاخبار الطوال : 209 ، تاريخ ابن خلدون : ق 2 / ج 2 / 177 . خوارج به امام گفتند : اشتباه كرديم و كفر ورزيديم ، تو هم گواهى بده كه مرتكب كفر شده‌اى و همان‌گونه كه ما توبه كرديم ، تو نيز به درگاه خدا توبه كن . ما با تو هستيم ، در غير اين صورت ، شمشير ميان ما حكم مىكند . نگاه كنيد به تذكرة الخواص : 95 . در النهج ابن ابى الحديد ، تحقيق و شرح محمد ابو الفضل : 2 / 233 و 238 و 240 آمده است كه : اين سخن را در اصل ، حروريه به امام على عليه السّلام گفت ، و حتى يك كلمه آن از ابن عباس نيست . آنان گفتند : اى على ما با رضايت دادن به رأى و نظر حكمين ، مرتكب خطا و لغزش شديم . و اين خطا بر ما معلوم گشته ، پس به‌سوى خداوند متعال بازگشتيم و توبه كرديم . اى على تو هم مانند ما به درگاه خدا توبه كن ، در غير اين‌صورت از تو بيزارى مىجوييم . نگاه كنيد به ينابيع المودة : 2 / 20 - 21 ، وقعة صفين : 517 ، الامامة و السياسة : 1 / 168 ، الكامل ابن اثير : 2 / 404 .