و الحاصل : اينجا محل الحاد به اسماء اللّه است « وَ ذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمائِهِ » « 1 » ما اگر بخواهيم از اين الحاد بيرون بياييم بايد بكوشيم و وجه صحت انتزاع مفاهيم متعدده از منشأ واحد بسيط را درست حل نموده و از اين عويصهء دينى راحت شويم . حقيقت صفات كماليه غير از حقيقت متأصل وجود نيست بيان وجه صحت انتزاع اين است كه : مفاهيم را بايد با يكديگر سنجيده و در ميزان سنجش ببينيم . بعضى از مفاهيم با بعضى متقابل است ، مانند مفهوم علم و جهل و مفهوم قدرت و عجز و بعضى از مفاهيم گرچه بالاصاله با يكديگر متقابل و متضاد نيستند و لكن بالعرض با يكديگر متقابل و متضادند ؛ چنان كه بعد در مقام اثبات صغريات اوصاف ذكر خواهد شد . مثلًا مفهوم علم با مفهوم عجز گرچه بالاصاله متقابل نبوده و ليكن بالعرض متقابل هستند ؛ چون عجز بالذات با قدرت متقابل است و علم با قدرت متقابل نيست ، فلذا عجز كه با قدرت متقابل است بالعرض و به واسطهء قدرت با علم متقابل است . البته نمىتوان مفاهيمى را كه با يكديگر بالذات متقابل و بالاصاله متضادند از منشأ واحد و شىء بسيط انتزاع نمود ؛ چون به حكم تضاد محال است از جهت و خصوصيتى كه با آن جهت ، علم انتزاع مىشود ، با همان جهت مفهوم جهل منتزع شود ، زيرا خصوصيتى كه از آن ، ضد منتزع مىشود ، ضد خصوصيتى است كه مفهوم ضد ديگر از آن خصوصيت انتزاع شده است . مثلًا انسانى كه به جهت خصوصيتى عالم به اين است كه « الواحد نصف الاثنين » محال است با آن خصوصيت جاهل به اين باشد كه « الواحد نصف الاثنين » زيرا آن جهت موجبهء علم به « الواحد نصف الاثنين » علت علم به « الواحد نصف الاثنين » است و اين علت كه با اين علم سنخيت دارد ، محال است براى عدم العلم به « الواحد نصف

--> ( 1 ) - اعراف ( 7 ) : 180 .