بررسى موجودات و تعيين صادر اول اينك موجودات عالم را تحت نظر قرار داده تا ببينيم كدام يك قابليت دارد كه صادر اول باشد . موجودات ممكنه ، يا جوهر و يا عرض مىباشند . جوهر به خلاف عرض در وجود مستقل است و آن يا فعليت تمام و يا قوهء محض و يا مجتمع از فعليت و قوه است . فعليتِ حالّ در قوه در قسم اخير ، صورت جسميه است كه با همهء صور كه به ترتيب عبارتند از : صورت عنصريه و صورت معدنيه و صورت نباتيه و صورت حيوانيه و صورت انسانيه ، مركب مىباشد . صورت نباتيه و صورت حيوانيه و صورت انسانيه را - در كتاب نفس - از نفوس كه تعلق به بدن دارند ، مىشمارند ؛ چون اشياء عالم از اين اقسام بيرون نيستند . اكنون بايد ديد كه كدام يك از آنها صادر اول است . اگر عرض صادر اول باشد بايد اول جوهر صادر شود و اين خلاف فرض است و يا لازم مىآيد با اينكه رتبهء جوهر مقدم است ، عرض كه در رتبهء متأخر قرار دارد ، آن را ايجاد كند و اين محال است . علاوه بر اين : عرض قابل اينكه صادر اول باشد ، نيست . اگر هيولى كه قوهء محض است صادر اول باشد ، تلازمى كه بين هيولى و صورت در طبيعيات ثابت شده ، « 1 » باطل مىشود . علاوه بر اينكه هيولايى كه قوهء محض است چطور مىتواند مستقل باشد . اگر صورت صادر اول باشد ، تلازم بين صورت و هيولى نيز باطل مىشود ، با اينكه تلازم بين آن دو برهانى است . اگر نفس صادر اول باشد ، لازم مىآيد بدن كه متعلق اوست قبل از او باشد و يا اينكه نفس متعلق خود را ايجاد كند ، در صورتى كه فعل نفس به واسطهء متعلق است .

--> ( 1 ) - شفا ، بخش الهيات ، ص 322 - 333 ؛ شرح اشارات ، ج 3 ، ص 73 - 100 ؛ اسفار ، ج 5 ، ص 129 - 145 .