اوست و ساحت قدس وى از كدام وصف عارى است . و بالجمله : ميزان در صفات ثبوتيه و صفات سلبيه ترازوى عقل است كه از موازين حساس است ، و آن با دو مقدمه بيان مىشود گرچه رجوع مقدمهء اولى به ثانيه است و لكن آنها را تشريح كه مىكنيم دو مقدمه به شمار مىآيد . اول اينكه : در علم ميزان ، يعنى منطق معلوم گرديده كه امكان عام تنها از جانب مخالف سلب ضرورت كرده و به جانب موافق كه آيا ثبوت آن به نحو ضرورت يا به نحو دوام يا بالفعل و آناً ماست كارى ندارد ، « 1 » پس مىتوانيم بگوييم انسان انسان است بالامكان العام و لو ثبوت انسانيت براى انسان كه طرف موافق قضيهء امكانيهء عامه است ، ضرورى است ؛ چون ثبوت ذات شىء براى شىء ضرورى است . پس در امكان عام كه سلب ضرورت از طرف مخالف مىكند ، طرف موافق اعم است از اينكه ثبوت آن براى موضوع ضرورى باشد يا ممتنع بوده و ضرورت نداشته باشد يا عدم ثبوت آن ممكن و لو ضرورى نباشد ، و ليكن در صورت اخير نمىتوانيم براى خداوند اوصافى اثبات نموده و آنها را از اوصاف ذات بدانيم ، مثلًا در صورتى كه احديت بر خداوند به امكان خاص حمل شود ، نمىتوان آن را از اوصاف ذات دانست ؛ زيرا امكان سلب ضرورت از طرفين است . مقدمهء دوم اينكه : وصفى كه براى خداوند مىخواهيم اثبات كنيم بايد از اوصاف صريح الوجود باشد ، بدون اينكه از مرتبهء صراحت تنزل كرده و مقيد و متخصص به استعداد و متعيّن به حدى باشد و مثل وصف انسانيت نباشد كه به صراحت وجود براى انسان ثابت نيست ، بلكه در صورت تنزل صراحت وجود به حدى كه حد انسانيت است ثابت است و صراحت وجود با عدم تنزل به اين حد اين وصف را ندارد . و همچنين جسميت براى جسم در مرتبه‌اى كه جسم به صراحت وجود صريح است ثابت نبوده بلكه اگر بخواهد ثابت باشد بايد به حد جسميت تنزل نمايد ؛ چنان كه

--> ( 1 ) - رجوع كنيد به : شرح اشارات ، ج 1 ، ص 151 - 152 ؛ الجوهر النضيد ، ص 62 - 63 .