تقرير بحث السيد الخميني للاردبيلى
287
تقريرات فلسفه امام خمينى ( شرح منظومه ) ( فارسى )
مقدس و وجود منبسط نگاه كند ممكن است از روى اشتباه بدون ملاحظهء اطراف ، آن را مناسب و احسن نبيند ، مثل اينكه اگر كسى وارد يك عمارت وسيعى شود و فقط گوشهاى از آن را كه برآمدگى دارد ببيند ، ممكن است آن عمارت را احسن نبيند و بر آن ايراد بگيرد كه چرا اينجا برآمدگى دارد . ولى اگر او گوشهء ديگر را هم ببيند كه آن هم داراى برآمدگى است مناسبت آنها را با يكديگر ديده و حكم به احسنيت مىكند . و بالجمله : اگر با ديدهء بصيرت به نظام كل نگريسته شود گفته نمىشود : اگر عقرب نبود خوب بود و اگر مار نبود خوب بود و يا اگر همه زيبا بودند خوب بود ، بلكه به همين نحو كه يكى فقير و ديگرى غنى و يكى يوسف جمال و ديگرى جاحظ منظر باشد احسن است ؛ چنان كه اگر خال سياهى در جمال ماهتابى باشد چقدر احسن است . اگر كسى جمال دلآرا را نبيند بلكه فقط از تنگى چشم خال را ببيند ، البته احسنيت را نخواهد فهميد .