در آن داريم . البته اين علم ما به واسطهء علم به سبب است كه وقوع آفتاب در وسط آسمان مىباشد و علم به وقوع آفتاب در وسط سماء بعد از بيست و چهار ساعت به واسطهء علم به اتقان و احكام و تقدير نظام اكمل و اتمّ عالم است و از روى علم به محكميت و استحكام انتظام است و با توجه به اين است كه اين نظام جاريه ، جمال كامل جميل مطلق است و جمال جميل مطلق داراى كمال احسن بوده و لا يتغير و لا يتبدل مىباشد و همانطور كه صرف الشىء لا يتبدل و لا يتغير و لا يتثنى و لا يتكرر اين جمال اكمل هم لا يتغير و لا يتبدل و لا يتثنى و لا يتكرر . پس از روى علم به اسباب ، علم به مسبب توليد شده به طورى كه قبل از وجود مسبب به وجود او حكم كرده و به آن عالم مىباشيم ؛ چنان كه به روشنايى فردا در اين موقع عالم هستيم به واسطهء علم به وقوع آفتاب در همين نقطه كه فعلًا هست و علم به آن هم به خاطر علم به بقاى اين نظام اتمّ و استحكام اين نظام احسن و عدم زوال جمال مطلق از جميل مطلق است . و همچنين اگر منجمى حساب سير كواكب را به طور صحيح به دست آورد ، البته قطع پيدا مىكند كه فلان روز چه مقدار از آفتاب گرفته مىشود . و اگر حساب يك دوره حركات كواكب سيارات را به طور كامل با دقت به دست آورد و از طرفى قطع پيدا كند كه اين بناى عالم به نحو اتمّ است و لا يجوز تبدّله و تغيّره ، مىتواند از چند ميليون سال بعد هم اخبار نمايد ؛ چنان كه خواجه - عليه الرحمة - يك دوره‌گردش افلاك و سيارات را در رصد خود تعيين نموده و آن را الى ما يكون الدنيا حساب كرده بود . و همچنين اگر شما در هندسه برهان اقامه مىكنيد بر اينكه سه زاويهء حادهء مثلث برابر با دو قائمه است ، هميشه اين حكم را خواهيد داشت و لو چند ميليون سال بعد سه زاويهء حادهء مثلث حاصل شود ؛ چرا كه علت اين حكم را پيدا كرده‌ايد و از روى آن بر او حكم نموده‌ايد ، اعم از اينكه مثلث حاصل باشد يا نباشد و موجود گردد يا نگردد . و هكذا ، بعد از آنكه علت تساوى شب و روز را دانستى كه تساوى ، موقع تقاطع نصف النهار و معدل النهار است و به افق كه به نحو خاص اين تقاطع در آن حاصل