است ، از بياض نيز ابيضيت انتزاع مىشود . كاتبى « 1 » به معتزله اشكال نموده : كه قول به توسط از طرف شما بدان جهت است كه جوهريت را از احوال جوهر موجود قرار داده‌ايد ، لذا شائبهء وجود در آن راه يافته ، و حال آنكه جوهريت به آن جوهرى كه به عين خارجى موجود نشده حاصل است ، بنا بر اين مىتوان جسميت را براى هر جسمى كه تحقق نيافته حال قرار داد . « 2 » شارح مواقف « 3 » از اشكال مذكور چنين جواب داده است : اولًا مراد اين است كه براى موجود فى الجمله صفت باشد ، يعنى براى موجودات فعليه نه ثابتات و

--> ( 1 ) - نجم الدين ابو الحسن على بن عمر بن على شافعى معروف به دبيران و كاتبى ، يكى از اعاظم علما و دانشمندان علم حكمت و نجوم و هندسه و رياضيات و منطق بوده است . وى از شاگردان برجسته خواجه نصير الدين طوسى به شمار رفته و به پيشنهاد استادش در سال 657 ق . براى كمك و شركت در كار رصدخانه به مراغه رفت . وى در قزوين بساط تدريس گسترد و حوزهء درسش مجمع فضلا و دانشمندان بوده است . از جمله تلامذه‌اش علامهء حلّى و قطب الدين محمود شيرازى بوده‌اند . از تأليفات اوست : 1 - بحر الفوائد فى شرح عين القواعد ، 2 - جامع الدقائق فى كشف الحقائق ( در علم منطق ) ، 3 - حكمة العين ( در مباحث الهيات و طبيعيات ) ، 4 - شمسيه ( در منطق ) ، 5 - عين القواعد ( در منطق و حكمت ) . وفاتش به سال 675 ق . روى داد . ( 2 ) - رجوع كنيد به : شرح مقاصد ، ج 1 ، ص 353 . ( 3 ) - مير سيد على بن محمد بن على استرآبادى ، معروف به مير سيد شريف جرجانى ، از بزرگان متكلمان اشعرى و حنفى مذهب است . وى در كثرت تحقيق و دقت نظر كم‌نظير و در فنون حكمت ، كلام و علوم ادبى مهارتى به سزا داشته است . از معاصرين سعد الدين تفتازانى بوده و با او مناظرات فراوانى نموده است . وى بر قطب الدين رازى تلمذ كرده و جلال الدين دوّانى از شاگردان اوست . تأليفات فراوانى از خود بر جاى گذاشته مانند : التعريفات ، حاشيه بر حكمة العين ، شرح مواقف قاضى عضد ايجى ، شرح مفتاح العلوم سكاكى ، كبرى در علم منطق ، صرف مير ، حاشيه بر شرح مطالع ، حاشيه بر شرح شمسيه قطب الدين رازى ، حاشيه بر مطوّل تفتازانى ، حاشيه بر شرح كافيه رضى الدين استرآبادى و حاشيه بر كشاف زمخشرى . مير سيد شريف به سال 740 ق . در جرجان به دنيا آمد و وفاتش در شيراز به سال 816 ق . روى داد .