چگونگى حصول تشخّص مفاهيم كلى بوده و هيچ مفهومى نيست كه كلى نباشد و اينكه گفته‌اند : « المفهوم ان امتنع فرض صدقه على كثيرين فجزئى » « 1 » اگر مراد آنها مفهوم زيد است ، اين مفهوم كلى است . اين است كه مىگوييم : « زيد إمّا موجودٌ و إمّا معدومٌ » . و اگر مراد آنها از زيد ، زيد خارجى است پس ديگر مفهوم نيست . و بالجمله : مفهوم ، كلى بوده و هميشه بالنظر الى ذاته ، قابل صدق بر كثيرين است . پس هر چه مفهوم را تقييد نموده و كلى را به كلى ضميمه نماييم ، ابداً مفهوم از كليت خارج نمىشود . اگر هزار قيد آورده و با هزار زنجير پاى مفهوم را ببنديم ، باز كلى خواهد بود . منتها گاهى به واسطهء زيادت قيد ، دايرهء صدق مفهوم تضييق مىگردد تا كار به جايى رسيده كه بيش از يك فرد در خارج پيدا نشود . مثلًا اگر گفتيم : انسان ابيض قمى هاشمى ابن عمرو ، يك دفعه مىبينى بيش از يك فرد ندارد . اين است كه هر مفهومى بالنظر الى الذات قابل صدق بر كثيرين است ؛ گو اينكه بالنظر به جهات ديگر بيش از يك فرد ممكن التحقق نباشد . لذا مفهوم واجب الوجود ، بالنظر الى ذات المفهوم كلى و قابل انطباق بر كثيرين است ، الّا اينكه چون ذات واجب الوجود ذاتى غير محدود و لا يتناهى است ، ذات فرد از اينكه فرد ديگرى از مفهوم ، متحقق گردد ابا دارد ؛ چون لازم مىآيد بين آنها حدى باشد و حد با لا متناهى متناقض است . و الحاصل : مفاهيم بالنظر به ذواتشان ، از صدق بر كثيرين ابا نداشته مادامى كه پاى

--> ( 1 ) - تهذيب المنطق ، ص 38 .