پخته شده‌اند و اكنون چيز ديگرى مانند گوشت و استخوان و موست و اثر هر يك به واسطهء اينكه به حقيقت باقى نمانده‌اند ، از بين رفته و مركب فعلًا صورت على حده به خود گرفته و اثر تازه‌اى مغاير با آثار اجزاء دارد . چنان كه اين معنى در مركبات حقيقيه معتبر است و معيار تمييز مركب حقيقى از مركب اعتبارى هم همين است كه در مركب اعتبارى اثر مجموع ، وراء اثر اجزاء نبوده بلكه اثر هر يك بشخصيته باقى است ، منتها به يكديگر ضميمه شده و زياد گشته و قوت گرفته است . چنان كه سابقاً در مورد اجتماع چند نفر براى بلند كردن سنگى گفتيم و چنان كه در افراد قشون و عسكر گفتيم كه : اصل معناى عسكر همان اعتبار صورت اجتماع است و به فرد منحاز ، عسكر نمىگويند ، و لكن اين اعتبار كليت و تركيب در قشون ، اعتبارى است كه بيش از اعتبار در مقابل افراد ، چيزى وجود ندارد . اين است كه اثر آن همان اثر مجموع افراد بدون تغاير آثار شخصيه است . و لكن در مركبات حقيقيه و معادن اين طور نيست بلكه اثر آتش ، يعنى حرارت و اثر آب يعنى برودت از بين رفته ، چنان كه خود آنها از بين رفته‌اند و فعلًا ياقوت اثرى وراى اثر آنها دارد ؛ نه سوزنده است نه مبرّد ، بلكه اثر ديگرى دارد كه مفرّح ذات و روح است .