تقرير بحث السيد الخميني للاردبيلى
234
تقريرات فلسفه امام خمينى ( شرح منظومه ) ( فارسى )
بيان اقوال در چگونگى تركيب ماهيت مراد از اجزاء حديه ، جنس و فصل است و ممكن است حد ، صاحب اجزاء بوده و لكن محدود صاحب اجزاء نباشد . آنچه ممكن است از دو مفهوم نسبت به يكديگر تصوير شود ، چهار صورت است : اول : ذهناً و خارجاً متحد نبوده و با هم مغاير باشند . دوم : ذهناً و خارجاً عينيت داشته باشند ؛ هم در وجود خارجى و هم در وجود ذهنى در يك وجود اتحاد داشته باشند . سوم : ذهناً اتحاد داشته و خارجاً متعدد باشند . چهارم : ذهناً متغاير بوده و لكن در وجود خارجى متحد بوده و در يك وجود اتحاد داشته باشند . صورت اول واضح الفساد است ؛ چون اگر خارجاً با هم متغاير بوده و هر يك وجود على حده داشته باشند ، مانند زيد و عمرو شرط حمل ، موجود نخواهد بود ؛ زيرا شرط حمل شايع اين است كه دو مفهوم مغايرت ذهنى داشته و در وجود خارجى متحد باشند و حيث اينكه مىبينيم هر يك از اجزاء حديه بر محدود حمل مىشود ؛ چنان كه گفته مىشود : « الانسان ناطق » و « الانسان حيوان » پس بايد ناطق بتواند بر حيوان حمل شود و چون مناط حمل ، اتحاد در وجود است ، اگر بگوييم : ناطق و حيوان خارجاً متغايرند ، حمل صحيح نخواهد بود با اينكه قطع داريم حمل صحيح است . پس با اين بيان ، خطاى صورت اول كشف مىگردد .