تعريف ماهيت و بعضى از احكام آن ما قيل في جواب ما الحقيقة * مهية و الذاتُ و الحقيقة هنگامى كه انسان در عالم چشم باز مىكند ، مادامى كه توجه اجمالى به سوى اشياء نداشته باشد و در غفلت صرف باشد ، هر گز براى او علم تفصيلى رخ نخواهد داد ، توجه لازم است تا اينكه انسان در صدد علم برآيد . اول تكانى كه به انسان خواب‌آلود وارد شده و توجه او را به سوى شىء جلب مىنمايد ، قرع سمع وى به واسطهء نام اشياء است . وقتى انسان نامى شنيد ، هراسناك شده و اول درصدد طلب شرح حال آن نام برمىآيد كه آن نام از نامهاى كدام مقوله از مقولاتى است كه او آنها را مىشناسد . بعد كه شرح حال نام را دانست كه نام كدام چيز از چيزهايى است كه او مقولات آنها را مىداند ؛ به اينكه اسم بىمسمّى نيست ، پى خواهد برد . مخفى نماند كه فرق تعريف لفظى با شرح الاسم اين است كه : در تعريف لفظى ابداً شرحى نيست بلكه تبديل لفظى به لفظى است ؛ چنان كه كسى كه در علم اللغه درصدد ترجمهء لغت عربى به لغت فارسى است مىگويد : ماء يعنى آب و لفظ ماء در عربى در مقابل لفظ آب در فارسى است بدون اينكه به معنى توجه استقلالى داشته باشد و اما شرح الاسم شمّه‌اى از تعريف معنى است . و الحاصل : پرسش اول ، معناى اسمى است كه شنيده شده است . بعد از دانستن معنى ، شخص درصدد اين برمىآيد كه آيا معنى موجود است يا نه ؟