مراتب از هم ، مرتبهء لاحقيت قائل است . بنا بر اين : اگر يك علت و معلولى باشد كه نحوهء معقوليت آنها عين نحوهء خارجيت آنها باشد ، تقدم علت بالحقيقه بوده و مرتبهء علت از مرتبهء معلول منفك خواهد بود ولى نه به انفكاك زمانى . پس علت و معلولى كه هر دو موجود عقلى است با اينكه از عالم طبيعت و زمان تجريد شده و از اين عالم انفكاك زمانى خارجند ، باز هم يك تقدم و تأخر دهرى خواهند داشت . و الحاصل : در اين عالم و صفحهء طبيعت كه در حاشيهء عالم واقع است وجود معلول با وجود علت از يكديگر جدا نمىشوند و با هم هستند ، در عين حال عقل مرتبهء يكى را در حاقّ عالم عقلى غير مرتبهء ديگرى و مترتب بر آن مىبيند ، پس اگر فرض كنى كه علت و معلول و تأثير و تأثر آنها در عالم عقل باشد كه عقلى در عقل ديگرى تأثير كند ، آنجا ديگر به حكم عدم انفكاك معلول از علت ، علت و معلول با هم و « مع » اند و لكن چون عقل ماهيت دارد ، باز عقل اول علت را تعقل نموده و ماهيت آن را مقدم مىبيند و باز ترتب و تقدم و تأخر بين آنها هست ، منتها تقدم و تأخر دهرى . و اگر سراغ علتى كه ماهيت ندارد و متن واقع او عين نحوهء عالم عقلى اوست و خارجيتش به همان نحوهء عقلى اوست رفتيم به حكم اينكه مرتبهء علت غير مرتبهء معلول است ، باز علت از معلول منفك و جدا بوده و در عين حال معلول از علت جدا نيست .